على زمانى قمشه اى

147

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

رصدخانه شده است ، ازين‌رو در ذيحجهء 987 به دستور سلطان رصدخانه را ويران كردند . اين اقدام موجب آزردگى تقى الدّين شد و او عزلت گزيد و سرانجام در 993 در استانبول ( و به نوشتهء گروهى ، در دمشق ) درگذشت . چگونگى ساخت رصدخانه ، و ابزارهاى آن و عاقبت كار آن را شاعرى ايرانى به نام علاء الدّين منصور شيرازى در بخشى از منظومهء شهنشاهنامهء خود آورده است . اين منظومه يكى از مهمترين منابع ، دربارهء زندگى تقى الدّين ، از سالهاى پيوستن او به سلطان مراد سوم تا عاقبت كار رصدخانه ، بشمار مىآيد . از شاگردان تقى الدّين تنها شخصى به نام عبد القادر بن محمد منوفى را مىشناسيم كه در كتابى كه دربارهء ستاره‌شناسى تأليف كرده ، تقى الدّين را « سيدنا » و « مولانا » خوانده است . بررسى تعداد آثار تقى الدّين در رشته‌هاى گوناگون علمى ( بيش از بيست رساله در زمينهء ستاره‌شناسى و گاه‌شمارى و قبله‌يابى ، هفت رساله در رياضيات ، دو رساله در مكانيك ، يك رساله در نورشناسى ، يك رساله در پزشكى و رساله‌اى در بازدارى ) بيانگر توجه و علاقهء خاص او به ستاره‌شناسى است . او به رغم آثار اندكش در زمينهء مكانيك ، به سبب مهارتش در اين علم ، بويژه در حكومت عثمانى ، مهندسى نامدار و مشهور بوده است . تقى الدّين پيش از عزيمت به قسطنطنيه و ساخت رصدخانه ، در قاهره چاهى به عمق 25 متر حفر كرد كه براى بهبود كيفيت رصد ستارگان از آن استفاده مىكرد . او بعدا در رصدخانهء قسطنطنيه نيز چاهى به همين منظور حفر نمود . علاء الدّين منصور شيرازى ده نمونه از آلات نجومى اين رصدخانه را نام برده است . از همكاران تقى الدّين در اين رصدخانه اطلاع دقيقى در دست نيست .