على زمانى قمشه اى

132

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

فلك ، معرفت مقدار حركت هر كوكبى در يك شبانه‌روز ، معرفت اقطار كواكب ، و در نهايت معرفت اجرام كواكب . شباهت‌هايى بين ابعاد و اجرام بيرجندى و رسالهء آثار البلاد زكرياى قزوينى وجود دارد ، و اين شباهت‌ها باعث اين گمان شده است كه احتمالا بيرجندى قسمت‌هايى از كتاب قزوينى را ، بدون ذكر نام ، در كتاب خود آورده باشد . ازسوىديگر اين رساله گاهى عجايب البلدان نيز ناميده شده و بر اين اساس به نادرست گمان كرده‌اند كه بيرجندى رسالهء مستقلى با عنوان عجايب البلدان داشته است . نسخه‌هاى خطى بسيارى از اين كتاب وجود دارد ؛ 2 ) اسطرلاب ، به فارسى ، كه آن را به نامهاى بيست باب در معرفت اسطرلاب و تحفه حاتميه نيز معرفى كرده‌اند . اين اثر در جمادى الاولى 900 نوشته شده است و نسخه‌هاى خطى زيادى از آن وجود دارد . نسخه‌اى از اين رساله نيز در موزهء بريتانيا نگهدارى مىشود . اكبريان نسخه‌اى از اين كتاب را ، كه در 1105 استنساخ شده ، به صورت عكسى در ماهنامهء فرهنگى سيمرغ ( سال 1 ، ش 4 ) به چاپ رسانيده است ؛ 3 ) بيست باب در معرفت تقويم ؛ 4 ) ترجمهء تقويم البلدان ابو الفداء ( تأليف 721 ) . اين ترجمه در 927 انجام شده است . 5 ) الحاشية على شرح الملخص ، تأليف بعد از 921 ، حاشيه‌اى است عربى بر شرحى كه قاضىزاده رومى در 813 بر رسالهء الملخص فى الهيئة چغمينى نوشته است ؛ 6 ) رساله در هيئت ، به فارسى كه زمان نگارش آن معلوم نيست . آقا بزرگ طهرانى ، سوتر و استورى آن را از بيرجندى دانسته‌اند ، امّا پينگرى در اين انتساب