على زمانى قمشه اى
112
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
پشت اسطرلاب پشت صفحه ثابت اسطرلاب توسط خط مشرق و مغرب به دو بخش بالا و پايين تقسيم مىشود ، نيز قسمت بالا بهوسيله خط نيمروز به دو قسم بخش مىشود در يك بخش خطوط و درجات سينوسها ( جيوب ) و در بخش ديگر خطوط و درجات كسينوسها ( جيوب تمام ) رسم مىشوند ، بخش پايين صفحه توسط خط نيمروز ( وسط سماء ) به دو بخش تقسيم مىشود در يك بخش تانژانتها ( ظل اصابع ) رسم مىشوند و بخش ديگر را ظلّ اقدام به خود اختصاص مىدهند ، بنابراين هريك از چهار بخش پشت اسطرلاب به نود ( 90 ) درجه مساوى تقسيم مىشوند ازاينرو در بخش پايين خطوط مستقيم كه از مركز به محيط مىرسند را ساعات غير مساوى ( معوّج ) به حساب مىآورند ، زيرا روز در هر عرض از عرضهاى مختلف كره زمين به 12 بخش تقسيم مىشود خواه طول روز مثلا ده ساعت يا 14 ساعت باشد ، در فرض اوّل روز ده ساعته به 12 بخش تقسيم مىشود كه سهم هر بخش 50 دقيقه زمانى است و در فرض دوم هر بخش 70 دقيقه خواهد بود . بنابراين طول ساعات شب و روز مانند روزها در فصول مختلف متفاوت خواهد بود . بر خلاف ساعات مساوى . به شكل زير توجه شود .