على زمانى قمشه اى

62

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

ابن يونس در تأليف « زيج كبير حاكمى » از آن سود جسته و « ثابت بن قرّه » نيز بر آن مقدمه‌اى نوشته كه داده‌هاى نجومى يحيى را كامل كرده است . نالينو با استفاده از آنچه از زيج ممتحن مأمونى باقيمانده و آنچه ابن يونس از رصدهاى يحيى در زيج كبير حاكمى نقل كرده ، نتايج بعضى از كارهاى يحيى را ذكر كرده است براساس نوشته نالينو ، يحيى مقدار ميل كلى را 23 درجه و 33 دقيقه و 52 ثانيه تعيين كرد ، او همچنين طول متوسّط سال خورشيدى را 365 روز و 5 ساعت و 46 دقيقه و 9 / 20 ثانيه اندازه‌گيرى كرد كه از طول متوسط امروزين آن ( 365 روز و 5 ساعت و 48 دقيقه و 46 ثانيه ) حدود دو دقيقه كمتر است . يحيى آثار متعدّدى داشته است ، مهم‌ترين اثر او زيج ممتحن ( - آزمايش شده ) مأمونى را به نام‌هاى زيج شماسيّه ، و زيج مجرّب مأمونى نيز معرفى كرده‌اند ، از اين زيج نسخه منحصربه‌فردى در كتابخانه « اسكوريال » وجود دارد كه اهل‌فنّ بارها آن را بررسى كرده‌اند ، نالينو از آن در تصحيح « زيج صابى » سود جسته ، « ورنت » در مجموعه يادنامه « ميلاس و اليكروزا » آن را معرفى و بررسى كرده ، و « سزگين » سرفصل‌هاى آن را براساس اطلاعات مندرج در فهرست كتاب‌هاى خطى كتابخانه اسكوريال برشمرده است . كندى نيز ضمن معرّفى اين كتاب خلاصهء از آن را آورده و در مقالات جداگانه‌اى بخش‌هاى مختلف اين كتاب را دربارهء رؤيت هلال ماه در 1346 ش / 1954 م در « مجله انجمن شرق‌شناسى آمريكا » و جدول‌هاى استخراج كسوف را در 1349 ش / 1970 م در « مجلّه نجوم » ، و جدول‌هاى تعديل خورشيد را در 1356 ش / 1977 م بررسى كرده است . يحيى كتابى به نام « مقالة فى عمل ارتفاع سدس ساعة لعرض مدينة