على زمانى قمشه اى

435

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

و 2 a / 3 كه به ترتيب مقدار كمينهء صفر و مقدار بيشينهء f ( 2 a / 3 ) - c را به دست مىدهند . ازسوىديگر ، معادلهء f ( x ) - 0 داراى ريشهء مضاعف ? 1 - 0 و ريشهء سادهء ? 2 - a است . طوسى نتيجه مىگيرد كه اگر ، cc ، آنگاه معادلهء x 3 G c - ax 2 دو ريشهء مثبت x 1 و x 2 دارد كه در بين ريشه‌هاى معادلهء f ( x ) - 0 و در دو سوى ريشهء معادلهء f ' ( x ) - 0 قرار دارند . در مورد معادلات ديگر نيز نحوهء استدلال طوسى به‌همين‌صورت صورت است . دستاورد مهم ديگر طوسى حل عددى معادلات درجهء سوم است . وى روشى را كه پيش از آن براى استخراج كعب ( يعنى حل عددى معادلهء x 3 - c ) به كار مىرفت ، و امروزه به روش روفينى - هورنر معروف است ، به معادلات درجهء سوم چندجمله‌اى تعميم مىدهد و از راه تقريب‌هاى متوالى ريشهء تقريبى اين نوع معادلات را به دست مىآورد . جبر پس از شرف الدّين طوسى آثار مكتب كرجى ، خيام و شرف الدّين طوسى اوج سنّت جبرى در عالم اسلام است و پس از ايشان ، اين علم پيشرفت چندانى در جهان اسلام نداشت . با اين حال ، از اشاراتى در بعضى از منابع معلوم مىشود كه برخى از رياضيدانان كار شرف الدّين طوسى را مىشناخته‌اند . كوشش براى حل برخى از معادلات درجهء سوم به كمك راديكالها نمونه‌اى ديگر از زنده بودن سنّت جبرى است و نيز وجود آثارى چون مفتاح الحساب غياث الدّين جمشيد كاشانى ( اتمام تأليف در 830 ) نشانهء آشنايى عميق مؤلف با سنّت جبرى كرجى است . قواعدى كه كاشانى براى جمع و تفريق چندجمله‌اىها و ضرب يك جمله‌اىها در يكديگر و چندجمله‌اىها در يكديگر و تقسيم چندجمله‌اىها بر يك جمله‌اىها به دست مىدهد ، همان قواعدى است كه در آثار كرجى و سموأل ديده مىشود . در