على زمانى قمشه اى
369
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
ساله و در دورهء بزرگ 1440 ساله و غيره را به هيئت منجمان ملكشاه در اصفهان ، نسبت دادهاند . « 1 » همچنين ، منجمان ، مورخان و محققان ايرانى و خارجى در دو قرن گذشته ، براساس رصدهاى سالهاى دو قرن گذشته و يا روايات و مآخذ مخدوش و گمراهكننده كتب قديمى تاريخ و نجوم ، هركدام ترتيب خاصى از كبيسههاى چهار و پنجساله در دورههاى 29 ، 33 و 37 ساله و در دستههاى 62 ، 70 ، 128 ، 132 ، 161 و 268 و در دورهء بزرگ 2820 ساله و غيره را به همان هيئت نسبت دادهاند . « 2 » نگارنده با توجه به اين واقعيت كه تاكنون هيچگونه سند و مدرك معتبر تاريخى و نجومى در اينباره ، به دست نيامده است ، كليهء ترتيبهاى كبيسهء نسبت داده شده به هيئت منجمان ملكشاه در اصفهان را فرضى ، خيالى و فاقد واقعيت تاريخى و نجومى مىداند . « 3 » ج . نام و تعداد شبانهروز ماهها : در رسالهء سى فصل خواجه نصير الدّين طوسى ( ولادت 597 ) كه قديمترين مأخذ نجومى معتبر علمى براى تحقيق پيرامون تقويم جلالى محسوب مىشود ، روايتى وجود دارد كه برطبق آن « 4 » ، تقويم جلالى شامل 12 ماه 30 شبانهروزى به ترتيب و نامهاى : ماه نو يا نوروز ، نوبهار ، گرمافزا ، روزافزون ، جهانتاب ، جهانآراى ، مهرگان ، خزان ، سرمافزا ، شب افزون ، آتشافروز و سالافزون ، بود . همانطور كه ملاحظه مىشود ، بهجاى نام ماههاى تقويم يزدگردى كه ريشهء سنتى و دينى داشت ، نامهاى جديدى انتخاب كردند كه صرفا با خواص و اوضاع و احوال ماههاى فصول طبيعى در ارتباط بود .
--> ( 1 ) . همان ، ص 35 - 39 . ( 2 ) . همان ، ص 40 - 44 . ( 3 ) . همان ، ص 45 ( 4 ) . محمد محيط طباطبايى ، خيامى يا خيام ، انتشارات ققنوس ، تهران ، 1370 ، ص 134 - 135 .