على زمانى قمشه اى

365

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

فروردين سال يكم سلطانى ( 1 فروردين سال 455 ش ) را بر نقطهء اعتدال بهارى تثبيت نمود . اصول تقويم سلطانى به شرح زير است : الف . تعيين نوروز : براى تثبيت دايمى نوروز تقويم سلطانى بر نقطهء اعتدال بهارى از قاعدهء « نوروز تحويلى » استفاده شد كه به تعبير خازنى ، نوروز تقويم سلطانى ، روزى باشد كه تا نصف النهار آن روز آفتاب به درجهء اول برج حمل داخل شده باشد ، مشروط بر آنكه تا نصف النهار روز قبل ، آفتاب در آخرين درجهء برج حوت بوده باشد . اين قاعده به تعبير منجمان امروزى به اين شرح است كه : اگر لحظهء تحويل سال تقويم سلطانى بين بعد از ظهر سيصد و شصت و پنجمين روز و قبل از ظهر سيصد و شصت و ششمين روز سال واقع مىشد ، در اين صورت ، سيصد و شصت و ششمين روز ، نوروز گرفته مىشد و اگر لحظهء تحويل سال تقويم سلطانى در بعد از ظهر سيصد و شصت و ششمين روز سال واقع مىشد ، در اين صورت ، سيصد و شصت و هفتمين روز ، نوروز گرفته مىشد . ب . تعيين سال‌هاى عادى و كبيسه : خازنى در كتاب الزيج المعتبر السنجرى ، براى تعيين سال‌هاى عادى و كبيسهء تقويم سلطانى ، قاعده‌اى نوشته است . قسمتى از ترجمهء عربى به فارسى آن به اين شرح است : « ابتدا عدد 172 را با سال سلطانى جمع نموده و از حاصل جمع ، دوره‌هاى 220 ساله را منها مىكنيم . سپس عدد كمتر از 220 به‌دست‌آمده را در عدد 53 ضرب نموده و حاصل‌ضرب را بر عدد 220 تقسيم مىكنيم ، اگر باقيمانده كمتر از 53 شود سال مورد نظر كبيسه و گرنه يك سال عادى است » . خازنى در كتاب زيج الخازنى دربارهء تعداد كبيسه‌هاى چهار و پنج‌ساله در