على زمانى قمشه اى
363
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
يزدگردى در هر 120 سال تقريبا 30 شبانهروز زودتر از اوّل فصل تابستان آغاز مىشد يا به عبارت ديگر ، نوروز تقويم يزدگردى از آغاز فصل تابستان به طرف آغاز فصل بهار پيش مىرفت . از آنجا كه فرمانروايان عرب بنا به رسوم دورهء ساسانيان ، جمعآورى خراج از ايرانيان را در نوروز بهعمل مىآوردند ، پيشرفت نوروز به طرف آغاز فصل بهار و در نتيجه عدم توانايى كشاورزان در پرداخت به موقع خراج ، آنان را با مشكلات مالى بسيار سختى مواجه مىساخت . ازاينرو ، فرمانروايان عرب جهت دستيابى به راه حل مناسب ، تلاشهايى در جهت اصلاح تقويم مالى دورهء اسلامى بهعمل آوردند كه چهار تن از مهمترين آنان به ترتيب : هشام بن عبد الملك ( حك : 105 - 125 ) ، هارون الرشيد ( حك : 170 - 193 ) ، متوكّل على اللّه ( حك : 232 - 247 ) و معتضد باللّه ( حك : 279 - 289 ) مىباشند . فرمانروايان اوّل تا سوم به عللى موفق به اصلاح تقويم مالى دورهء اسلامى نشدند . امّا ، معتضد باللّه در سال 282 قمرى ، كار اصلاح تقويم را با پايهگذارى « تقويم خراجى » يا « تقويم معتضدى » و با هدف تثبيت « نوروز خراجى » يا « نوروز خراجى » يا « تقويم معتضدى » و با هدف تثبيت » نوروز خراجى » يا « نوروز معتضدى » بر حوالى نقطهء انقلاب تابستانى و آن هم بهطور تقريبى و ناقص انجام داد . علىرغم اصلاحات تقويم مالى دورهء اسلامى ، توسط فرمانروايان عرب ، نوروز تقويم يزدگردى بهدليل عدم احتساب كبيسههاى مورد نياز به محل واقعى خود ، يعنى آغاز فصل تابستان منطبق نشد . نوروز سالهاى يزدگردى با گذشت زمان ، همچنان به طرف آغاز فصل بهار پيش مىرفت تا اينكه در اواخر قرن چهارم قمرى ، براى نخستين بار ، نوروز تقويم يزدگردى برحسب رويداد طبيعى تقريبا در حوالى آغاز فصل بهار واقع شد و سپس به تدريج در امتداد برج