على زمانى قمشه اى
359
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
1 . الزيج المعتبر السنجرى : خازنى از سال 468 قمرى بيش از 30 سال از عمر خويش را در شهر مرو به انجام ارصاد نجومى در مورد خورشيد ، ماه و سيارات ، سپرى نمود و از اين طريق توانست وضعيت قرار گرفتن خورشيد ، ماه و سيارات را نسبت به هم در چنين مدت طولانى اندازهگيرى كند . افزون بر اين ، از نتايج رصدهاى معتبر زمان خويش توانست مقدار متوسط كسر مدت سال شمسى حقيقى را به مقدار 5 ساعت و 46 دقيقه ، اندازهگيرى نمايد . خازنى در سال 525 قمرى ، نتايج حاصل از پژوهشها و رصدهاى نجومى خويش را در كتاب الزيج المعتبر السنجرى ، ثبت نمود . خلاصهاى از اين زيج ، تحت عنوان زيج الخازنى در مخزن كتابخانهء مدرسه عالى استاد مرتضى مطهرى در تهران ، نسخهء خطى نسبتا كاملى از آن در موزهء بريتانى در لندن و نسخهء خطى ديگرى از آن در واتيكان ، موجود است . 2 . رسالة فى الآلات العجيبة الرصدية : اين رساله در توصيف آلات رصدخانهء مرو نوشته شده و نسخهء بسيار كهنى از آن در مخزن كتابخانهء مدرسهء عالى استاد مرتضى مطهرى موجود است . اين رساله از لحاظ محتواى علمى به مراتب بر رسالهء مؤيد الدّين العرضى در توصيف آلات رصدخانهء مراغه و رسالهء غياث الدّين بن جمشيد كاشانى در توصيف آلات رصدخانهء سمرقند ، برترى دارد . 3 . رسالة الاعتبار : اين رساله دربارهء « قانون اعتبار » در برابر نتيجهء رصد نوشته شده است و نشان مىدهد كه در مسائل نجومى ، علاوه بر عمل نتيجهء رصد كه از راه اندازهگيرى با آلات و ابزار نجومى حاصل مىشود با استفاده از روش ديگرى كه قانون اعتبار نام دارد ، مىتوان در حل مسائل و كشف حقايق علم نجوم ، توفيق يافت . نسخهاى از اين رسالهء بىنظير در مخزن كتابخانهء مدرسهء