على زمانى قمشه اى

357

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

عبد الرحمن ، منصور خازنى ( م 550 ق ) عبد الرحمن خازنى معروف به زاهد ، رياضىدان ، حكيم ، راصد و هيوى بزرگ سده‌هاى 5 و 6 ق وى در سال 467 و بعد در گروه اصلاح تاريخ و تبديل به جلالى حضور داشته است ، او در 513 زيج شاهى را تأليف نموده و در 525 كتابى مانند زيج دربارهء اوساط كواكب به نگارش آورده است . تأليفات و آثار خازنى عبارتند از : 1 . رسالة فى الآلات العجيبة ، اين كتاب مشتمل بر 7 مقاله است در شرح برخى از آلات و ابزار رصدى كه قدماء از آنها استفاده مىكرده‌اند . 1 . در آلت ذات الشعبتين ، 2 . ذات الثقبتين ، 3 . ذات المثلث ، 4 . ربع ، 5 . آلت انعكاس ، 6 . اسطرلاب ، 7 . در استخراجات مشخصات فلكيه . خازنى در اين كتاب شنبه 12 ربيع الأوّل 525 را براى مثال اعتدال ربيعى نام مىبرد . او عرض رى را 35 درجه و 40 دقيقه ضبط كرده است ، خازنى اوساط كواكب ثابته را به مقدارى كه در سال 509 هجرى در اوّل محرم بوده نوشته و ثوابت را رصد نكرده ، و تنها 15 درجه بر مقادير آنها كه در مجسطى است افزوده است . 2 . زيج سنجره ، وى اين زيج را به نام پادشاه سلجوقى تأليف كرده كه يك نسخه خطى آن در كتابخانه واتيكان موجود است . 3 . ميزان الحكمة ، خازنى حدود 513 ترازوى حكمت را براى سنجيدن وزن مخصوص اجسام ساخت ، و براى آنها قانونى وضع كرد كه تعقيب ميزان الحكمة ارشميدس بود ، و گفته شده ترازوى او از غرائب مكانيك بشمار مىرفت و تا 3 رقم اعشار بود .