على زمانى قمشه اى

352

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

شناخت و نسخهء موجود آن به وى قطعى است و جاى شك و شبهه‌اى باقى نمىماند . 3 . تاريخ و مكان تأليف براساس نوشته‌ها و استخراج‌هايى كه آقاى سيد جلال الدّين منجم تهرانى كرده‌اند ، در نسخهء موجود گيهان شناخت ، در سه موضوع از كتاب ، تاريخ تأليف كتاب به‌صورت تقريبى در فاصلهء سالهاى 498 تا 500 قمرى مىباشد كه به اين شرح ذكر كرده‌اند كه من تاريخ تأليف و مكان تأليف آن را در هنگام بيان اوجات كواكب و تعيين قبلهء مرو يافته‌ام سپس به بيان اين مواضع سه‌گانه پرداخته‌اند : الف . مورد اوّل ، در اوايل نسخه ، تصريح مىكند كه : « مواضع اوجات كواكب شمس و زهره و جوزا 25 درجه و 39 دقيقه و 23 ثانيه ، به اول محرم 498 قمرى . . . » . ب . مورد دوم ، در اواسط نسخه : « اصول الجوز هرات ، زحل ، اسد ، 17 درجه و 52 دقيقه و 33 ثانيه ، حركت ايشان هم ، چون اوجات است ، براى سال 498 هجرى » . ج . در اواخر نسخهء موجود نيز ، چنين آمده است : « و به تاريخ آخر جمادى الاولى سنهء خمسمائة و در اين ماه قران علويّين بود در برج جدى در 12 درجه و 40 دقيقه و خسوف كلى گذشته بود ، ماه را در آخر سرطان ، در اين تاريخ مذنبهء عظيم بديد آمد سپيد يكرنگ بر شكل كوى صنوبر مغربى در آخر برج حوت » . اقبال آشتيانى ، اين مطلب را از سيد جلال الدّين تهرانى نقل كرده‌اند . « 1 »

--> 2 / 403 - 404 ؛ فرهنگ ادبيات فارسى ، ص 398 . ( 1 ) . مجلهء شرق ، دورهء اول ( شهريور 1310 ) ، 9 / 534 - 535 .