على زمانى قمشه اى

349

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

استماع حديث و ديگرى نوشتن كتاب نسب ابى طالب كه همان دوحة الشرف فى نسب ابى طالب است . از ديگر آثار او رساله سارحة الرموز ، سبائك الذهب ، رساله مشجّر در انساب ، العروض مشجّر ، و كتاب كيهان شناخت است . امّا اين كتاب را مىتوان در دو مقام بررسى كرد : 1 . نام و عنوان : در نام اصلى كتاب اختلاف است برخى آن را گيهان سياحت و يا كيهان سياحت خوانده‌اند ، در مورد نخستين عنوان ، علامه قزوينى نوشته است با كاف عربى و گاف فارسى ، هر دو صحيح است على ما فى البرهان ( برهان قاطع در لغت ) همچنين در مورد كلمه « سياحت » ، علامهء قزوينى نوشته است كه : « . . . منتهى به اسم كيهان سياحت ( كذا ! ) كه مسبب از سهو نساخ است ، بدون هيچ شكلى . . . » . « 1 » بنابراين نام صحيح كتاب همان : « گيهان شناخت » يا « كيهان شناخت » است كه بيشتر مآخذ به آن تصريح كرده‌اند . 2 . مؤلف گيهان شناخت مرحوم سيد جلال الدّين تهرانى ، ذيل شرح حال « حسن قطان مروزى » در گاهنامه ، نوشته است كه : « ما از او كتابى در هيئت و نجوم سراغ نداشتيم ، تا آنكه از كتابخانهء مرحوم حاج شيخ فضل اللّه مجتهد نورى ، كتابى به نام كتاب كيهان شناخت ، آقاى آقا ضياء الدّين ، نجل آن مرحوم بيرون آوردند « 2 » و براى پيدا كردن مؤلف آن را در كتابخانهء مجلس در دسترس اهل فضل گذاردند ، مؤلف معلوم

--> ( 1 ) . بيست مقالهء قزوينى ، 1 و 2 / 853 ؛ مجلهء شرق ، دورهء اوّل ( 1309 - 1310 ش ) ، 9 / 605 . ( 2 ) . اين نسخه ، همان تنها نسخه موجود از كتاب گيهان شناخت است كه به كتابخانهء بزرگ آيت‌الله‌العظمى مرعشى نجفى ( ره ) منتقل شده است .