على زمانى قمشه اى

343

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

است . منجمان مشهور ، مانند موسى بن ميمون ، هنرى بيتس ، راجر بيكن ، رگيو مونتانوس و كپرنيك ، مطالبى از جابر نقل كرده‌اند . تيرى فرايبرگى ( متولد 711 / 1311 ) اظهار تعجب كرده كه چرا همه هيئت بطلميوسى سيارات را مىپذيرند ، درحالىكه نظر جابر منطقىتر است . كپرنيك در صفحهء عنوان نسخه‌اش از كتاب هيئت جابر ، وى را « بهتان‌زننده‌اى استثنايى به بطلميوس » ناميده است . طى قرن هفتم / سيزدهم منجمان دربار آلفونسى ( سلسله پادشاهان اسپانيا ) قضاياى مثلثات كروى جابر را به كار بردند . نظريات جابر در مثلثات ، منشأ بخش عمده‌اى از رسالهء مثلثاتى رگيومونتانوس با « پنج كتاب دربارهء همهء انواع مثلث‌ها » ( كه نقطهء اوج مثلثات در سده‌هاى ميانى در غرب بوده است ) ، به شمار مىآيد ، اگرچه نام جابر در آن نيامده است . همچنين احتمالا منشأ بخش مثلثات كتاب كپرنيك با نام « دربارهء گردش افلاك آسمانى » و كتاب مشتق شده از آن به نام « دربارهء اضلاع و زواياى مثلث‌ها » نظريات جابر است . آثار جابر سرآغاز انتقاد از مجسطى بطلميوس در قلمرو غربى اسلامى بوده است . ديدگاه وى بديع و به‌طور چشمگيرى با نظريات فلاسفهء ارسطويى مكتب اندلس - كه آرايى فلسفى بر خلاف نظريات بطلميوس داشتند - متفاوت است . نقدهاى او با انتقادهاى منجمان مكتب مراغه در قرن هفتم نيز تفاوت دارد . « 1 » بديع اسطرلابى ( م 534 ق / 1140 م ) بديع اسطرلابى ( يا اصطرلابى ) ، بديع الزمان ابو القاسم هبة اللّه ابن حسين بن احمد ( يا يوسف ) بغدادى ( د 534 ق / 1140 م ) منجم ، سازندهء افزارهاى

--> ( 1 ) . دانشنامه جهان اسلام ، ماده جابر بن افلح .