على زمانى قمشه اى
315
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
قانون كبيسه برغم عقايد گوناگون و نادرستى كه دربارهء قانون برقرارى كبيسههاى جلالى تا به امروز ارائهشدهات منجمان دستاندركار اصلاح گاهشمارى ، قانون بسيار هوشمندانهاى را براى برقرارى كبيسههاى جلالى مدون ساختهاند كه نه تنها به آن وسيله سالهاى كبيسه در آينده مشخص مىشود بلكه با به كار بردن آن كليهء سالهاى كبيسه و عادى از به دو تأسيس گاهشمارى مذكور تا به امروز به سادگى مشخص مىگردد . خازنى منجم معاصر ملكشاه مىنويسد : « اگر بخواهيم بدانيم كه سالى از سالهاى گاهشمارى جلالى كبيسه است يا عادى ؟ بايد رقم 172 را به رقم سال مورد نظر اضافه كنيم و مجموع را در عدد 53 ضرب و حاصل ضرب را بر عدد 220 تقسيم كنيم ؛ اگر باقيماندهء اين تقسيم عدد 53 يا بيشتر از آن باشد آن سال عادى است و اگر كمتر از عدد 53 باشد آن سال كبيسه است » . عدد 220 در اين محاسبات نمايندهء يك دورهء كبيسه شامل 53 سال كبيسهء 366 روزه و 167 سال عادى 365 روزه است ؛ عدد 172 نمايندهء نخستين سال اوّلين دورهء كبيسه است . اعدادى كه خازنى بدست داده است ماهيت دقيق قانون برقرارى كبيسههاى جلالى را روشن مىكند : دورهء 220 ساله شامل سه دورهء 25 ساله و پنج دورهء 29 ساله مىشود ؛ در هر دورهء 25 ساله 19 سال عادى 365 روزه و شش سال كبيسهء 366 روزه است : 24 / 365 - 25 / ( 366 * 6 ) + ( 365 * 19 ) و در هر دوره 29 ساله 22 سال عادى 365 روزه و هفت سال كبيسهء 366 روزه است : 2413 / 365 - 29 / ( 366 * 7 ) + ( 365 * 22 )