على زمانى قمشه اى

312

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

2 . نصير الدّين طوسى دربارهء تأسيس مبدأ جلالى مىنويسد : « . . . ابتداء اين تاريخ [ گاه‌شمارى ] از كبيسهء ملكشاه گيرند » . 3 . ملا مظفر گنابادى و بسيارى ديگر از منجمان متقدم مبدأ گاه‌شمارى جلالى را نخستين نوروزى دانسته‌اند كه نوروز از نيمهء برج حوت به اوّلين درجهء برج حمل انتقال داده شده است . دربارهء روز و ماه مبدأ گاه‌شمارى جلالى بايد كمى مفصل‌تر سخن بگوييم . قديم‌ترين مأخذى كه سال 468 را به‌عنوان مبدأ گاه‌شمارى جلالى ضبط كرده است زيج الغ بيك است كه اطلاعات مربوط به گاه‌شمارى جلالى را از مأخذ قديم‌ترى - كه بازنمانده - بدست آورده است . در مأخذى كه مورد استفاده الغ بيك بوده است مبدأ گاه‌شمارى مضبوط بوده است . درحالىكه سال 468 تاريخ خراجى مطابق با سال 471 هجرى قمرى بوده ، الغ بيك سال 468 را نيز هجرى قمرى پنداشته و تاريخ مطابق اعتدال ربيعى آن سال را محاسبه و در كنار رقم 468 ثبت كرده است . كبيسهء جلالى كه بسيارى از منجمان و مورخان متقدم دربارهء آن روايتهاى مشابهى ذكر كرده‌اند ، حذف نخستين هيجده روز فروردين‌ماه در سال 448 يزدگردى بوده است . در سال مذكور جشن نوروز يعنى نخستين روز مبدأ گاه‌شمارى جلالى در روز نوزدهم فروردين‌ماه مقارن با ورود خورشيد به اوّلين درجه حمل برگزار شده است و نخستين هيجده روز فروردين يزدگردى را « كبيسهء جلالى » ناميده‌اند . نام زرتشتى ماه‌هاى گاه‌شمارى يزدگردى را كه در گاه‌شمارى جلالى نيز به كار مىرفت و در به دو تأسيس گاه‌شمارى جلالى ، تنها نوزده روز اختلاف داشتند براى تميز و تشخيص در گاه‌شمارى يزدگردى با واژهء قديمى يا فرسى و در گاه‌شمارى جلالى با واژهء ملكى يا جلالى مشخص