على زمانى قمشه اى

306

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

مىخوانيم : گاه‌شمارى جلالى گاه‌شمارى جلالى كه بىگمان از عالىترين مظاهر فرهنگ اصيل و دانش ديرپاى علم نجوم در ايران است به نام سلطان جلال الدوله معز الدّين ملكشاه بن محمد ( - السلطان معز الدنيا و الدّين ملكشاه بن محمد ؛ 458 - 465 هجرى قمرى / 1092 - 1072 مسيحى ) و به نام‌هاى گوناگون « تاريخ جلالى » ، « تاريخ ملكى » ، « تاريخ ملكشاهى » ، « تاريخ سلطانى » و « تاريخ محدث » ناميده شده است و بنياد آن نيز به دوران سلطنت پادشاه مذكور بازمىگردد . شيوه‌هاى مطمئنى براى تعيين تاريخ دقيق نخستين روز مبدأ گاه‌شمارى مذكور - يكم فروردين نخستين سال جلالى - ممكن است به كار برده شود . تاريخ هجرى قمرى ، ژولين ، هجرى شمسى و يزدگردى مطابق با آن تاريخ را بسيارى از منجمان و مورخان محاسبه كرده‌اند ، امّا محاسبه‌كنندگان در همهء موارد با يكديگر همداستان نيستند . يكى از شيوه‌هاى مطمئن ، محاسبهء قهقرايى از انبوه تاريخ‌هاى مضاعفى است كه مورخان و منجمان متقدم براى حوادث تاريخى با تاريخ جلالى در كنار ديگر تاريخ‌ها از گاه‌شمارىهاى گوناگون ضبط كرده‌اند . به كار بردن محاسبات تبديل تاريخ جلالى به تاريخ ديگر گاه‌شمارىها به‌صورتى كه نصير الدّين طوسى و الغ بيك و ديگران ارائه كرده‌اند اطمينان بيشترى بدست مىدهد . شيوهء ديگرى كه براى تعيين دقيق نخستين روز مبدأ گاه‌شمارىها به كار مىتوان برد ، شمارش روزهاى بين التاريخنى است كه در منابع و مآخذ هم‌زمان و يا نزديك به تاريخ تأسيس گاه‌شمارى مورد نظر ضبط شده است .