* * * خلاصه اينكه فكر و حدس ابو ريحان دربارهء قارهء امريكا شبيه آن است كه موسيو لوريه [ 1877 - 1811 Loverrier م ] منجم رصدى فرانسوى در سپتامبر 1846 م از روى مبانى علمى و محاسبهء دقيق رياضى حدس زد كه در فلان نقطهء آسمان سياره‌اى وجود دارد كه چشم عادى ما قادر بر ديدن آن نيست . پس از مدتى كه تلسكوب‌هاى قوى ساخته شد در همان نقطهء آسمان كه « لوريه » حدس زده و پيش‌بينى كرده بود سيارهء « نپتون » را كشف و آن را با تلسكوپ مشاهده كردند ؛ و همين امر موجب افتخار علمى « لوريه » شده است ؛ به‌طورى كه علماى هيئت و نجوم در تاريخ اين علم هركجا به كشف سيارهء « نپتون » مىرسند حق سبق و فضل تقدّم را به وى مىدهند و آن افتخار را براى او محفوظ مىدارند . * * * مسلّم است كه ابو ريحان نيز حدود پنج قرن قبل از آنكه امريكا كشف شده باشد و اهالى ديگر نقاط معمورهء زمين بدانجا راه يافته باشند ؛ اوّلين دانشمندى بود كه وجود چنان قاره‌اى را به حدس دقيق علمى پيش‌بينى و آن را با كمال صراحت و وضوح در نوشته‌هاى خود ذكر كرده بود . پس به همان قياس و همان تقريب كه در « لوريه » و سيارهء « نپتون » گفته شد ؛ ما نيز اگر در كشف امريكا يعنى پى بردن و خبر دادن از چنان سرزمين ، حق

--> ساعت و نيم است ؛ يعنى وقت ظهر طهران مطابق نيم ساعت بعد از نصف شب آن مواضع است كه قريب به نصف دور مىشود ؛ و به اين قياس تفاوت ساعات نصف النهار دو نيمكرهء شمالى و جنوبى را مىتوان استنباط كرد ؛ چه مردم اين دونقطه مانند ساكنان دونقطهء مشرق و مغرب در اين وضع قرار گرفته‌اند كه كف پاى آنها قابل يكديگرست .