على زمانى قمشه اى

271

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

31 . ابو ريحان و كشف امريكا ابو ريحان اوّل كسى است كه به قوهء علم و فراست ذاتى وجود سرزمينى را حدس زده است كه چند قرن بعد از وى در سال 1492 ميلادى و 897 هجرى قمرى به نام امريكا كشف شد . خلاصه اينكه ابو ريحان در كشف امريكا سهمى مهم و قابل توجه دارد بدين قرار كه پيشينگان همه معتقد بودند كه بخش خشكى معمور مسكون زمين منحصر به ربع شمالى است كه آن را ربع مسكون مىگفتند ؛ و از اين ربع نيز به تفصيلى كه در كتب هيئت و جغرافياى قديم آمده است تمام 90 درجه عرض شمالى را معمور نمىدانستند . ابو ريحان نخستين دانشمندى است كه به نيروى علم و فراست حدس زد و اعتقاد كرد كه در ربع شمالى ديگر يا در نيمكرهء جنوبى زمين يعنى در نقطهء مقابل مقاطر ربع شمالى كه فقط آن را مسكون و معمور مىدانستند هم خشكى وجود دارد ؛ و دو ربع ديگر كرهء زمين را آب درياها گرفته و وجود همين درياها ما بين دو قاره را جدايى انداخته و مانع از ارتباط دو قسمت خشكى با يكديگر شده است . اين مسأله كه چرا پيشينگان تنها يك ربع شمالى زمين را معمور و مسكون دانسته‌اند سؤال چهارم است از هشت سؤال اقتراحى ابو ريحان از ابو على سيناست . پيداست كه خود ابو ريحان در اين‌باره صاحب فكرى تازه و نظرى مخصوص بوده و چون به ذكاوت و حدّت فكر و تيزهوشى ابو على سينا و اهليت او براى اين مباحث اعتقاد داشته ؛ همان‌طور كه در مسألهء خلأ [ سؤال ششم از هشت سؤال اقتراحى ] گفتيم ؛ مىخواسته است عقيدهء او را در اين