على زمانى قمشه اى

227

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

به گفته خودش بيش از هشتاد ( 80 ) سال داشته كتاب « الصّيدنة فى الطب » را در داروشناسى و مفردات پزشكى نگاشته است . در بررسى به اين نتيجه رسيده‌اند كه كلّ آثار بيرونى از تأليفات پردامنه گرفته تا رساله‌هاى كوتاه درباره موضوع‌هاى گوناگون بالغ بر 180 مىشود . مذهب بيرونى در آثار الباقية كه به نخستين دوران فعاليت علمى او باز مىگردد ، بسيارى از عبارت‌ها حاكى از گرايش عميق او به تشيّع است ، گذشته از عبارت‌هاى دعايى معمول ، كه پىدرپى دربارهء حضرت على عليه السّلام و خاندان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به كار برده است ، اين دلبستگى او به‌خصوص هنگام ذكر تفصيلى واقعه و مراسم عاشورا و غدير خم و واقعه مباهله آشكار مىشود ، امّا در دوران غزنويان نوشته‌هاى او از آب و رنگ شيعى كمترى برخوردار است ، چرا كه از تعصب غزنويان در تسنن هراس داشته و خواسته است با بىاعتنايى به گرايش‌هاى فرقه‌اى انتقادهاى موجود نسبت به خود در آثار دوره جوانى را خنثى كند . در اين زمينه آثار و شواهد فراوانى بر تشيع او در دست است . رياضيات و نجوم از بين 180 تأليف بيرونى دست كم 115 عنوان به رياضيات و نجوم و مطالب وابسته به آنهاست بيرونى پس از مطرح كردن امكان حركت وضعى زمين ، آن را موضوعى فلسفى دانسته و از آن گذشته است ، او بر خلاف معاصرانش نظير ابن هيثم و ابو عبيد جوزجانى و جانشينانش چون مؤيد الدّين عرضى ، خواجه نصير الدّين طوسى ، قطب الدّين شيرازى و ابن شاطر كه همگى به انتقاد از نجوم بطلميوسى برخاستند ، و حتى در مواردى الگوهاى ديگرى