على زمانى قمشه اى

219

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

تشكيل كوه‌ها ، آب‌هاى زيرزمينى ، زلزله ، تشكيل معادن ، ابر ، باران ، بخار آب ، شبنم ، برف ، تگرگ ، هاله ، قوس ، قزح ، باد ، رعد ، برق ، ستاره‌هاى دنباله‌دار ، و شهاب ، نظراتى ابراز كرده است ، آثار ابن سينا در اين زمينه عبارت‌اند از : 1 . الآثار العلوية ، يا اسباب الآثار العلوية . 2 . مقاله اوّل فن پنجم طبعيات شفا ، دربارهء ژئوفيزيك و مقالهء دوم دربارهء هواشناسى و آثار جوى مىباشد . آثار موسيقى ابن سينا در كتاب‌هاى شفا ، النجاة ، دانشنامه علايى ، المدخل الى صناعة الموسيقى ، كتاب اللّواحق ، و كتاب جوامع علم الموسيقى كه جزء شفاست مهم‌ترين اثر او در موسيقى است . « 1 » برخى از نوآورىهاى ابن سينا 1 . چيره‌دستى ابن سينا در ساخت برخى آلات رصدى و تبديل دايره مدرّج به خط مستقيم مدرج براى تسهيل تقسيم درجات به دقايق و ثوانى چنان كه گذشت . 2 . ابن سينا امتحان نه‌نه را هوشمندانه اختراع كرد ، اين امتحان در آثار پيشينيان به‌صورت صريح ديده نمىشود ، و ابن سينا از آن براى تحقيق در صحت مجذور [ - توان 2 ] يا مكعب [ - توان 3 ] عدد استفاده نموده است ، مثلا اگر باقيمانده عدد 1 باشد مىبايستى مكعب عددى باشد كه باقيمانده تقسيم آن بر 9 برابر با 1 ، يا 4 ، يا 7 است ، اگر باقيمانده 8 باشد مكعب عددى است كه باقيمانده تقسيم آن بر 9 برابر 8 يا 2 يا 5 است ، اگر باقيمانده 9 باشد مكعب عددى است كه

--> ( 1 ) . برگرفته از دايرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 4 ، ص 1 ، مادّه ابن سينا .