على زمانى قمشه اى
185
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
ابو على آورده است ، راه حل نخست وى و سومين برهان ابو سعيد سجزى بر قضيّه مزبور ، از بهترين و سادهترين برهانهاى قضيّه اوّل ( بين 22 برهان ) است . آثار ابو على حبوبى بدين قرار است : 1 . الاستقصاء و التجنيس فى علم الحساب ، يا به اختصار الاستقصاء كه از كهنترين كتاب دربارهء جبر و مقابله است ، از مهمترين آثارى كه پيش از اين كتاب در اين باب نوشته شده است ، مىتوان المختصر فى حساب الجبر و المقابله اثر محمد بن موسى خوارزمى و سپس الجبر و المقابله اثر ابو كامل شجاع بن اسلم را نام برد كه هر دو از الاستقصاء مهمترند ، الاستقصاء تقريبا به سبك كتاب محمد بن موسى نوشته شده ، با اين تفاوت كه در الاستقصاء شمار مثالها اندك است ، امّا هر مثال با روشهاى گوناگون حل شده ، درحالىكه در كتاب محمد بن موسى مثالها بيشتر و روشهاى حلّ كمتر و معمولا هر مسأله تنها با يك روش حل شده است . افزون بر اين ابو على در كتاب خود فقط به كاربرد جبر و مقابله در حساب وصايا پرداخته امّا محمد بن موسى به مباحث ديگرى چون محاسبه مساحت و حساب معاملات نيز توجه داشته است ، كتاب محمد بن موسى از آثار مورد توجه ابو على بوده است . ابو على در مقدمهء الاستقصاء گويد : برترين علوم شرعى پس از شناخت خداوند متعال . . . دانش احكام و شناخت شرايع اسلام بهويژه علم مسائل مقدره است كه شامل دو دانش است : نخست دانش احكام از حظر ، اباحه ، فساد و صحت . و ديگر علم رياضيات ، شامل جبر و مقابله و اعمال هندسى . « 1 »
--> ( 1 ) . برگرفته از دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 6 ، ص 36 ، ماده ابو على حبوبى .