على زمانى قمشه اى

163

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

تاكنون يافت نشده است . « 1 » حامد بن خضر خجندى ( 390 ه ) ابو محمود حامد بن خضر خجندى ، رياضىدان ، فيلسوف ، منجم و رصدگر معاصر فخر الدوله ديلمى ، پژوهشگر و مؤلف در مثلثات كروى و مسطح است ، به گفتهء ابو ريحان در كتاب مقاليد علم هيئت ، شكل مغنى در مثلثات كروى ( اكر ) از امير ابو نصر بن عراق رياضىدان معروف ايرانى است و آن را ابن عراق اختراع كرده ، ولى ابو الوفاء بوزجانى و ابو محمود حامد بن خضر خجندى هريك ادعا كرده‌اند اين شكل را قبل از ابو نصر عراق و به قانون آن شكل در رياضيات عمل كرده‌اند . خواجه نصير الدّين طوسى در كتاب « كشف القناع » اين سخن را از « مقاليد علم هيئت » نقل كرده است . خجندى آلتى رصدى به نام فخر الدوله ساخت و آن را « سدس فخرى » نام نهاد كه يكى از ابزار و آلات رصدى قدماست ، سدس يك دايره در آن به درجه آمده و به‌وسيلهء آن « طول » كواكب را تعيين مىكنند و امروز « سكستان » Sextent نظير آن آلت است كه براى « ارتفاع » يا بى به‌كارمىرود . خجندى در سال 364 ه براى فخر الدوله ديلمى رصد كرده و با ابو الوفاء معاصر بوده است ، چنان‌كه ابو الوفاء نيز در سال 364 در بغداد به رصد اشتغال داشته است .

--> ( 1 ) . برگرفته به اختصار از دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 12 ، ص 727 ، ماده بوزجانى و دانشنامه جهان اسلام ، ماده بوزجانى ، ج 4 ، ص 531 .