على زمانى قمشه اى

157

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

و موسيقىدان نامدار ايرانى كه در پيدايى و نوآورى و پيشرفت علم مثلثات و جنبه‌هاى مختلف حساب و هندسهء كاربردى ، سهمى بسزا داشت ، به گفته ابن نديم ( معاصر بوزجانى ) در شهر بوزجان ( نزديك تربت جام فعلى ) چشم به جهان گشود ، حساب و هندسه را نزد عموى خود ابو عمرو مغازلى و دايى خود ابو عبد اللّه محمد بن عنبسه آموخت ، او در بيست‌سالگى ( 348 ق ) به عراق رفت و آثارى چند تأليف كرد و از خود بر جاى گذاشت . به گفته ابو حيان توحيدى در مقدمه الامتاع و المؤانسة ، ابو الوفاء مدتى را در اران ( نزديك بهبهان ) كه در آن زمان مركز فعاليت ابو الفضل ابن عميد بوده گذرانده ، و چندى نزد « شاهويه » فقيه و رياضىدان برجسته اقامت داشته است و با او آشنايى كامل پيدا كرده و از او محبّت ديده است . بوزجانى در بغداد به‌سرعت به دربار پادشاهان آل بويه راه يافت و در آنجا رشد كرد ، چندان‌كه در 360 ق / 971 م « نقيب مجلس و مرتّب » ( به اصطلاح امروزى : رئيس جلسه ) بزرگان دربار عزّ الدوله بختيار شد ، و همان گونه كه بيرونى تأكيد كرده است بيشتر رصدهاى عمر خود را با حمايت همين امير بويهى در « باب التّبن » بغداد ، و اغلب رصدهاى اين دوره را در سال‌هاى 365 ، 366 ق به انجام رساند . بوزجانى در سال 371 ق براى مأموريتى سياسى به جرجان نزد « صاحب بن عباد » رفت كه در آن هنگام در كنار مؤيد الدوله ( برادر عضد الدوله ) اين شهر را از چنگ قابوس بن وشمگير بيرون آورده بود . در روزگار صمصام الدوله قدرت سياسى و جايگاه اجتماعى بوزجانى فراتر رفت و نظر وى در عزل و نصب كارگزاران دولت مؤثر افتاد ، چندان‌كه ابو حيان توحيدى را - پس از آنكه در 370 ق تنگدست و پريشان‌حال از رى به