على زمانى قمشه اى

125

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

آنجا ظاهرا با عيسى بن حكم پزشك رابطه يافت امّا در دمشق نماند و راهى مصر شد و در قاهره اقامت گزيد ، آنگاه به دربار احمد بن طولون ( حك 254 - 270 ق / 868 - 884 م ) پيوست و در آنجا ضمن دبيرى ، وظيفهء امور مالى را برعهده گرفت . يوسف بن ابراهيم را كه گاه با عنوان حاسب ( حسابگر ) از او ياد مىكنند از شاگردان اسماعيل بن ابو سهل نوبخت ( از شيوخ اماميه ) شمرده‌اند . و چون علاوه بر اين ، دو فرزند او قاسم و احمد نيز شيعه بوده‌اند شيعى بودن يوسف را نيز محتمل دانسته‌اند ، وى سرانجام در مصر درگذشت ، آثار او نوعا درباره تاريخ ، شعر ، تاريخ پزشكى ، پزشكان ، پختنىها و . . . است . 2 . ابو جعفر ، احمد بن يوسف بن ابراهيم ، فرزند ابن دايهء سابق الذكر رياضىدان ، منجم ، مورخ ، پزشك و كاتب دستگاه طولونيون مصر مىباشد او احتمالا پيش از 260 ق و به قولى ميان سال‌هاى 245 - 250 ق زاده شد . و ميان سال‌هاى 330 - 340 ق / 942 - 951 م درگذشت ، او را شيعه و از ستايندگان اهل بيت شمرده‌اند . احمد در مصر به تحصيل علم و ادب پرداخت و به‌ويژه در رياضيات چندان تبحّر يافت كه او را يكى از بزرگ‌ترين رياضىدانان اسلامى سده 4 ق / 10 م و در رديف ثابت بن قرّه ، ابو الوفاء ، ابن عراق و خجندى دانسته‌اند ، ترجمه آثار رياضى او به زبان لاتين ، در تكميل دانش رياضيات در سده‌هاى ميانه تأثير زيادى داشته است از جمله « لئوناردو فيبوناتچى » پيزايى و « پوردانوس نموراربوس » از رياضىدانان سده 13 م ( 7 ق ) در آثار خود او را ستوده و از او بهره جسته‌اند ، و با اقليدس و بوئتيوس هم‌پايه‌اش دانسته‌اند . ابن دايه آثار متعددى در زمينهء علوم و تاريخ پديد آورده كه برخى از آنها به