فزارى و . . . تربيت نمود كه در اين نوشته به برخى از آنها اشاره خواهيم داشت : در تاريخ آمده است كه ابراهيم بن حبيب فزارى ( م 161 ق ) از اصحاب امام صادق و كاظم عليهما السّلام نخستين دانشمند مسلمانى است كه در سدهء دوم در جهان اسلام نوآورى داشت و دست به ساخت اسطرلاب زد و قبل از او كسى در اسلام به اين صنعت دست نيافته بود . نوآوران قرن سوم احمد بن محمد بن كثير فرغانى ( م بعد 227 ق ) از نخستين افرادى است كه قطر زمين را دقيقا حساب كرده و گفت مقدار آن 6500 ميل است ، و اين همان نتيجه‌اى است كه دانشمندان فلك‌شناس زمان مأمون بدان دست يازيدند ، و امروز همين مقدار يعنى 12700 كيلومتر ثابت گرديده است . محمد بن موسى خوارزمى ( م 220 تا 232 ق ) صاحب كتاب جبر و مقابله ، كتاب جبر نخستين كتاب در اين‌باره است و خوارزمى را مىتوان از بنيانگذاران علم جبر به‌عنوان رشته‌اى ممتاز در هندسه شمرد ، اسم جبر در زبان‌هاى اروپايى ( لگاريتم ) از نام اين كتاب گرفته شده است . بنى موسى ( محمد ، احمد ، حسن ) از نوآوران مهندسان مكانيك و دستگاه‌هاى هيدروليك مىباشند و كتاب الحيل بنى موسى اوّلين اثر مدرن شناخته‌شده‌اى است كه در اين زمينه در جهان اسلام باقى مانده است ، در اين كتاب يك‌صد دستگاه شرح داده شده كه عمدتا خودكار و با استفاده از خواص مكانيكى سيّالات عمل مىكنند . بنى موسى در زمان مأمون جزو گروهى بودند كه محيط كره زمين را اندازه‌گيرى كردند . بنى موسى در رياضيات به تثليث زاويه پرداختند ، و وقتى كتاب مساحة