على زمانى قمشه اى

114

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

ابن اماجور ( م 311 ه / 923 م ) ابن اماجور يا ابن ماجور نام خاندانى از مردم فرغانه ( هروى ) كه از ميان آنان 3 تن به نام‌هاى ابو القاسم عبد اللّه بن اماجور ، پسرش ابو الحسن على بن عبد اللّه و مفلح غلام آزادشده ابو الحسن ، در زمينهء ستاره‌شناسى شهرتى يافتند ، در منابع كهن تنها از پدر و پسر نامى به‌ميان آمده امّا اشاره‌اى به تاريخ تولد و وفات آن دو نشده است . اين سه تن در سال‌هاى 272 - 321 ق / 885 - 933 م در بغداد و شيراز به كار ستاره‌شناسى و رصد مىپرداختند . بخشى از اين رصدها را ابن يونس ثبت و نقل كرده است . على بن عبد اللّه علم نجوم را نزد پدر خود آموخت . او توجه خود را به تعيين حدود عرض نجومى كره ماه معطوف داشت ، و دريافت كه عرض نجومى كره ماه بيش از آن است كه هيپاركوس ( سده 2 ق م ) تعيين كرده بود ، همچنين متوجه شد كه حاصل محاسبات در اين زمينه همواره يكسان نيست ، رصدهاى او كه مربوط به تغييرات صفحه مدار حركت كره ماه است ، دقت كار او را نشان مىدهد ، ستاره‌شناسانى همچون ابن يونس در نوشته‌هاى خود از نتايج رصدهاى على بن عبد اللّه استفاده كرده‌اند . درباره مفلح در مأخذ كهن آگاهى چندانى نمىتوان يافت ، به‌نظر مىآيد كه مفلح پس از آزاد شدن به‌عنوان يكى از افراد خاندان ابن اماجور به كار نجوم ادامه داده است ، به گفته سونز ، مفلح نيز زيجى تهيه كرده بود ، و ظاهرا زيج‌هايى كه به عبد اللّه نسبت داده مىشود در واقع به هر سه آنان تعلق دارد ، و به‌طور كلى مىتوان گفت كه در اغلب مآخذى كه در آنها به اين سه تن اشاره‌اى رفته است ،