حسن مرسلوند

97

زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )

محمد على فروغى فرزند محمد حسين خان ذكاء الملك در سال 1254 خورشيدى در تهران متولد شد . پدرش محمد حسين ذكاء الملك كه در شعر فروغى تخلص مىكرد ، از فضلا و نويسندگان و شعراى طراز اول عصر ناصرى بود . محمد على فروغى تحصيلات خود را از پنج‌سالگى نزد پدر آغاز كرد و ظرف مدت هفت سال كلّيات زبانهاى فارسى ، عربى و فرانسه را آموخت و از علوم رياضيات ، فيزيك ، شيمى و طبيعيات بهره گرفت . آنگاه به استدعاى اعتماد السلطنه وزير انطباعات ، و با تصويب ناصر الدّين شاه وارد مدرسهء دار الفنون شد . ابتدا به تحصيل فنّ پزشكى و داروسازى مشغول شد و چند سالى در آن رشته تحصيل و تتبّع كرد ليكن قبل از اتمام ، آن رشته دورى جست و به فلسفه و ادبيات گرويد و نزد چند تن از علما و حكماى آن دوره به تحصيل فلسفه پرداخت . چندى در مدرسهء صدر به تكميل تحصيلات خويش در فلسفهء مشاء و فلسفهء اشراق گذرانيد ؛ ولى گرايش او به فلسفهء مشاء ( ارسطو ) بيش از فلسفهء اشراق بود . در همين مدت به تكميل زبانهاى فرانسه و انگليسى اهتمام ورزيد و متوجه آثار و نظريات فيلسوفان اروپايى شد و مطالعات خود را در اين زمينه ادامه داد . ديگر از رشته‌هايى كه در آن تتبّع نمود ، تاريخ جهان بود . فروغى از تاريخ 11 دلو ( بهمن ) 1274 خورشيدى وارد خدمات دولتى شد . ابتدا مترجم زبان فرانسه و انگليسى در دارالترجمهء دولتى بود . هم‌زمان با اين شغل ، معلم مدرسهء علميّه و سياسى تهران نيز بود . ابتدا در مدرسهء علميّه ، كه مديريت آن با حاج مهدى قلى مخبر السلطنهء هدايت بود ، به تدريس فيزيك مشغول شد و چندى معلم تاريخ در دار الفنون بود . در سال 1275 خورشيدى كه پدرش هفته‌نامهء تربيت را داير كرد ، محمد على سردبير ، نويسنده و مترجم پركار هفته‌نامه شد . آثار زيادى از نويسندگان اروپايى را ترجمه كرد ؛ پدرش ترجمه‌هاى او را در عبارات و قالب‌هاى ادبى قرار مىداد و بعضا تصرفاتى در آنها نيز مىكرد . در سال 1278 خورشيدى به دنبال تأسيس مدرسهء علوم سياسى ، پدرش به معلّمى ادبيات فارسى آن مدرسه دعوت شد . محمد على نيز مترجم مدرسه شد و كتابهاى ثروت ملل و تاريخ ملل مشرق زمين را ترجمه كرد و پس از تصحيح آنها توسط پدرش ، به چاپ