حسن مرسلوند

166

زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )

اعتماد الدوله در 23 دى 1306 خورشيدى در كابينهء مخبر السلطنهء هدايت به وزارت معارف و اوقاف منصوب شد . در زمان وزارت او ، برنامهء پنج‌سالهء اعزام دانشجو به خارج تنظيم و اجرا شد . كتابهاى دبستانى را نيز نخستين بار او يكنواخت كرد ، و شخصا نيز در تنظيم و تدوين مطالب ، شركت مىجست . همان قدر كه در امور فرهنگى اهتمام داشت ، از كارهاى مربوط به اوقاف گريزان بود . عقيده داشت كه تبديل نظر واقف ، خطاست . به‌همين‌جهت امور اوقافى وزارت معارف و اوقاف ، در زمان وزارت او مهمل ماند ؛ در حقيقت او تنها وزير معارف بود نه وزير اوقاف . اعتماد الدوله بسيار فرهنگ‌دوست و دانش‌پژوه ، و به اديبان و دانشمندان زمان خود بسيار نزديك بود . سيد احمد اديب پيشاورى تا پايان عمر در خانهء او و برادرش بهاء الملك سكونت داشت . ديگر معاشران اعتماد الدوله ، على اكبر دهخدا ، استاد بهمنيار و على عبد الرسولى بودند . دهخدا امثال و حكم را تأليف كرد ، عبد الرسولى ديوان فرخى سيستانى را به چاپ رساند و بهمنيار در تأليف كتابهاى دبستانى همكارى داشت ؛ و اين تأليفات همه با حمايت و همكارى اعتماد الدوله به چاپ رسيد . دربارهء سجاياى اخلاقى او ، حبيب يغمايى چنين مىنويسد : « با آنكه تموّلى سرشار داشت و هم مقامى عالى ، بسيار مؤدّب بود و در مصاحبت درشتى و خشونت نداشت ، فصيح و روشن حرف مىزد ، اشخاص را از خرد و بزرگ احترامى به سزا مىگذاشت . . . اعتماد الدوله بااين‌كه سالها در اروپا زيسته بود ، از نظر تربيت خانوادگى ، مسلمانى نيك اعتقاد بود ، و مخصوصا به علما و سادات احترام مىگذاشت . به خاطر دارم روزى كه روز ملاقاتش بود ، عده‌اى ايرانى و چند تن اروپايى در وزارت فرهنگ به ديدنش آمده بودند . سيدى فقير نيز در آن جمع ديده مىشد . وقتى وزير [ اعتماد الدوله ] وارد شد ، نخست از اطاق انتظار گذشت و منتظرين را نگريست ، و بعد به اطاق خود رفت . مستخدم ، نخست اروپائيان را به ملاقات خواند . اعتماد الدوله از مستخدم پرسيد كه حق تقدم با اروپائيان است يا با آن سيّد ؛ و چون دانست كه سيّد زودتر آمده است سخت به مستخدم پرخاش كرد و عذر اروپائيان را خواست كه نوبت ملاقات‌كنندگان رعايت شود . به ايرانيانى كه مىخواستند با او به زبان فرانسه حرف بزنند تغيّر مىكرد و تعمّد داشت كه با خارجيان هم به وسيلهء مترجم به فارسى گفتگو