حسن مرسلوند

106

زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )

ايران را فراهم كند . در آن شرايط كه متفقين در مقابل نازيسم و فاشيسم مىجنگيدند و تنها شعار سياسى آنان در مقابل زورگويى ، فشار ، استبداد و جنايات نازىها و فاشيست‌ها ، آزادى و دموكراسى و احترام به حقوق بشر بود ، آيا بهترين موقعيت براى سوق دادن كشور ايران به سمت دموكراسى و آزادى نبود ؟ چرا فروغى راه‌هاى سودمند ديگر را گذاشت و به سلطنت محمد رضا پهلوى چسبيد ؟ اصولا او در انتخاب بين نظام جمهورى و سلطنتى چرا بايستى به نظام سلطنت تن در دهد ؟ كدام تجربهء تاريخى ، چه در ايران و چه در ديگر كشورهاى جهان سوم به او ثابت كرده بود كه نظام سلطنتى برتر از جمهورى است ؟ چرا بين دموكراسى و جمهورى كه منبعث از رأى مردم است ، نظام استبدادى و ديكتاتورى سلطنتى را پذيرفت ؟ و ديگر اينكه فروغى چرا براى بركنارى رضا شاه و سلطنت محمد رضا شاه اين همه اصرار داشت . چرا بين رضا شاه و محمد رضا شاه ، محمد رضا پهلوى را برگزيد ؟ آيا تاريخ نشان نداد كه اين دفع فاسد به افسد بود ؟ فروغى بلافاصله پس از احراز پست نخست‌وزيرى در صبح روز شنبه هشتم شهريور در تهران حكومت نظامى اعلام كرد 27 . در زندان‌هاى دورهء رضا شاهى را گشود و با ايجاد فضاى دموكراتيك در كشور استبداد زده ، بلاى هرج و مرج سياسى را به جان خريد . در مجلس شوراى ملى ، كسانى كه بنا به فرمايش ديكتاتور ، نماينده و وكيل شده بودند و در مجلس كارى به‌جز مدّاحى شاه نداشتند ، يك شعبه انقلابى شدند و نطق‌هاى آتشينى در مذمّت استبداد و ديكتاتورى رضا شاه ايراد كردند . احساسات و انديشه‌هاى سركوب شده به يكباره منفجر شد و كوه عظيمى از مشكلات را رودرروى فروغى قرار داد . طرفداران سياست‌هاى بيگانه در ايران ، سريعا مشغول سازماندهى و تشكيلات شدند و در اين راستا احزاب گوناگونى مثل قارچ از زمين روييدند . روزنامه‌هاى رنگارنگى اعلام موجوديت كردند كه برخى از آنها مشكلات عديده‌اى در سر راه دولت به وجود مىآوردند و شاه تازه بر تخت نشسته نيز گاهى به‌طور ضمنى از آن مطبوعات حمايت مىكرد 28 . فروغى در جلسهء فوق‌العادهء مجلس كه در 18 شهريور 1320 به منظور دادن رأى اعتماد به دولت فروغى تشكيل شد ، حضور يافت ولى به علت كسالت و ضعف مزاج ، قرائت گزارش عمليات مهم سياسى بين دولت ايران و متفقين را به عهدهء سهيلى وزير امور خارجه گذاشت .