حسن مرسلوند

7

زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )

جان محمد خان [ سرتيپ ] جان محمد خان فرزند ميرزا احمد خان علاء الدوله قاجار ، در نوجوانى وارد قزاق‌خانه شد و هنگامى كه اردوى رضا خان ميرپنج از قزوين به سمت تهران در حركت بود تا كودتاى سوم اسفند 1299 را بيافريند ، او از افسران ارشد آن اردو بود . پس از كودتا ، فرماندهء پادگان عشرت‌آباد شد و بازداشت‌شدگان كودتا تحت نظر او قرار گرفتند . وى يكى از نظاميان طرفدار سردار سپه بود كه در راه به سلطنت رسيدن وى تلاشهاى بسيارى كرد . هنگامى كه سردار سپه در تاريخ 18 فروردين 1303 از مقام رئيس‌الوزرايى استعفا كرد و به حالت قهر به بومهن رفت ، او در همان روز كناره‌گيرى سردار سپه با توپ و تمام قواى نظامى از دروازه شميران راه افتاد و از جلو مجلس شوراى ملّى رژه رفت و مانورى داد كه تا آن روز سابقه نداشت . در اثر همين تهديدات نظامى بود كه مجلس تصميم گرفت علىرغم تمام قانون‌شكنيها و تضييقات سردار سپه ، با سلام و صلوات به دنبالش رفته و مجددا به مسند رئيس‌الوزرايى بنشانندش . جان محمد خان سپس به فرماندهى تيپ عراق منصوب شد و پس از چندى از جانب سردار سپه به فرماندهى لشكر شرق ارتقاء يافت . اعمال او در دوران فرماندهى لشكر شرق ، به حدى سنگدلانه و جنايت‌كارانه بود كه حتى هنوز هم در منطقهء خراسان و اطراف آن به شكل ضرب المثل شنيده مىشود . او سردار معزز بجنوردى و چند نفر از اقوام او را در ميدان ارگ مشهد به دار آويخت و ثروت بادآوردهء او را تصاحب كرد 1 يك نمونه از شدت عمل او را ملك‌الشعراء بهار در كتاب خود به نام تاريخ مختصر احزاب سياسى ايران ، چنين مىنويسد : « جان محمد خان از شهر با عده‌اى قواى نظامى حركت مىكند . رعاياى دهات و قراى بين راه كه خبر عزيمت رئيس و بزرگى را مىشنوند ، از قديم عادت دارند كه بيرون قصبه گردآمده ، قربانى كنند و صف مىكشند و مسافر را به فرود آمدن و استراحت دعوت