حائرى ، محمد [ ابن الشيخ ، حجت الاسلام ] شيخ محمد حائرى معروف به ابن الشيخ ، سومين پسر شيخ زين العابدين معروف به آيت‌الله مازندرانى پسر مسلم بارفروش مازندرانى است . او در سال 1282 قمرى در كربلا متولد شد . نزد پدر علم آموخت و پس از مرگ پدر ( 1308 ق ) شاگرد ميرزا حبيب الله رشتى بود و پس از مرگ او ( 1312 ق ) به خواهش مريدان پدرش به هندوستان رفت و حدود چهارده سال در آنجا ماند . برخورد با ملتهاى گوناگون او را نسبت به سياست استعمارى غرب آگاه كرد و به آزادىخواهى كشاند و پس از بازگشت به ايران ، با مشروطه‌خواهان همكارى كرد . بعد از كودتاى محمد عليشاه عليه مجلس شوراى ملّى و به توپ بستن مجلس ( تير 1287 ) ، وى به نجف رفت و روحانيون آنجا آخوند ملا محمد كاظم خراسانى و شيخ عبد الله مازندرانى را به هواخواهى از مشروطيت تشويق كرد . هنگام فتح تهران توسط مشروطه خواهان ( تير 1288 ) و پس از فرار محمد عليشاه و گشايش مجلس دوم شوراى ملّى ، به همراه ساير آزادىخواهان به وطن بازگشت . پس از بازگشت به ميهن ، از طرف دولت ملّى به عنوان رئيس ديوان كشور منصوب و دو سال در اين سمت خدمت كرد ؛ ولى نتوانست با مسيو پرنى مستشار فرانسوى عدليه همكارى كند و از كار كناره گرفت . سپس مدتى نيابت توليت مدرسهء سپهسالار به او واگذار شد و از آن نيز كناره گرفت . در حدود سال 1340 قمرى به قم رفت و در 23 جمادى الثانى 1350 براثر سكتهء قلبى وفات يافت . از او سفرنامه‌اى خطى به‌جا مانده است . [ 1 ]

--> [ 1 ] م : مجلهء وحيد ، شمارهء 244 - معرفى سفرنامهء خطى ابن الشيخ توسط آقاى علينقى منزوى .