حسن مرسلوند
81
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )
مجاهدين دوران مشروطه و آزادىخواهانى كه از انحراف اصول مشروطيت در ايران و نفوذ عوامل خارجى و طرفداران استبداد در هيئت حاكمه ايران بتنگ . آمده و خواستار حكومتى ملّى و مستقل بودند ، در سال 1335 قمرى هستهء تشكيلات سرّى و محرمانهاى را تحت عنوان « كميتهء مجازات » پىريزى كردند . اين كميته ابتدا به همّت « ابو الفتحزاده » و « منشىزاده » و « مشكاة الممالك » تشكيل شد و بعدها « على اكبر ارداقى » و « عماد الكتاب » نيز به اين هيئت پيوستند . هدف اين كميته از ميان برداشتن خائنين ، عوامل خارجى و كسانى بود كه سدّ راه اجراى اصلاحات وطنخواهان بودند . اين جمعيت سرّى ، ابتدا دست به ترورهايى زد كه موافق هدف اعلامشدهء آنان بود . ولى اندكاندك با نفوذ عوامل مشكوك در كميته ، ترورها صورت تصفيهحساب سياسى و شخصى پيدا كرد ، كه سرانجام منجر به فروپاشى تشكيلات و دستگيرى و اعدام عدّهاى از سران آن شد . كميتهء مجازات در ترور اين افراد دست داشت : « ميرزا اسماعيل خان » رئيس انبار غلّه ، « متين السلطان ثقفى » مدير روزنامهء عصر جديد ، « آقا سيّد محسن مجتهد » داماد مرحوم « آيتالله بهبهانى » ، « منتخب الدوله » خزانهدار كل و « كريم دواتگر » . قابل ذكر است كه « كريم دواتگر » ضارب « حاج شيخ فضل الله نورى » ( قبل از فتح تهران ) ، خود يكى از عوامل مهم كميتهء مجازات بود كه ترورها با دست او آغاز شده بود . ليكن پس از مدّتى با توجه به فقر مالى و مراجعات مكرر جهت اخذ وجه از رؤساى كميته و جواب منفى شنيدن ، تلاش مىكند كه با وصل شدن به « وثوق الدوله » اسرار كميته مجازات را فاش نمايد ؛ كه مهلت نيافت و بدست رفقاى خود ترور شد . احسان الله خان كه عمليات چنين كميتهاى را با اهداف و آرمانهاى خود منطبق مىبيند ، تلاش مىكند كه به نوعى به كميتهء مزبور وصل شود . ولى از آنجا كه اعضا كميتهء مجازات ، مخفى و ناشناخته بودند تصميم مىگيرد كه با يك حركت خودسرانه و ناگهانى توجه اعضاء كميته را به خود جلب نمايد . او به اتفاق « حسين لله » كه از مجاهدين صدر مشروطيت و چهرهء معروفى در بين مشروطهخواهان بود دست به ترور « آقا سيد محسن مجتهد » مىزند . « عماد الكتاب » كه از سران كميته مجازات بود در اعترافات خود پس از دستگيرى ، از قول « حسين لله » واقعه ترور را چنين نقل مىكند : « ما امروز به درب خانه ميرزا محسن رفتيم و تحقيق كرديم معلوم شد از منزل خارج شده است قبلا در محلّى مقدارى عرق نوشيديم و سپس من ( حسين خان لله ) به اتفاق احسان الله خان در كمال جلدى و چالاكى حركت كرديم و حاج على عسكر هم دنبال ما آمد تا رسيديم به جلو خوان مسجد شاه كه ميرزا