حسن مرسلوند

38

زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )

نزديك قبر مرحوم « آيت‌اللّه حايرى » به خاك سپرده شد . آشتيانى ، ميرزا هاشم ميرزا هاشم آشتيانى متولد سال 1250 خورشيدى ، پسر سوّم ميرزا حسن آشتيانى مجتهد معروف آشتيانى الاصل ساكن تهران بوده . دورهء جوانى را در دستگاه روحانى پدر به رتق و فتق امور مىپرداخته و در دورهء سوم مجلس شوراى ملّى ( 1333 . ق ) به نمايندگى مردم تهران وارد مجلس مىشود . وى با توجه به اينكه به لحاظ مشى سياسى جزء فرقه اعتداليّون محسوب مىگرديده ليكن از طرف فرقه كانديد نمايندگى نبوده و منفردا موفق به وكالت مىگردد . در دورهء چهارم مجلس نيز از سبزوار به وكالت مىرسد . نامبرده همچنين در دوره‌هاى پنجم ، ششم ، هفتم و هشتم نيز جزء نمايندگان مجلس بوده است . وى به اتفاق مرحوم « سيّد حسن مدرس » و چند تن ديگر از رجال آزاديخواه مجلس ، هستهء « اصلاح‌طلبان » را بنياد نهاده و به مبارزه با دشمنان درونى و برونى كشور مىپردازد . در تاريخ 16 ربيع الاول 1339 قمرى در مجلس مشاورهء عالى كه با حضور « احمد شاه » براى پاسخگويى به يادداشت دولت انگليس و اعلام موضع بىطرفى ايران در جنگ بين الملل اوّل تشكيل گرديده ، بيانيّه‌اى به امضاء شش نفر از علماء به شرح ذيل قرائت مىگردد ، كه ميرزا هاشم آشتيانى يكى از امضاءكنندگان آن است : « دولت عليّه ايران مكرّر از مقامات رسمى مطابق تمايلات عامه ملت تصميم قطعى بر بىطرفى گرفته و نسبتا تمام دول ، خصوص دولتين مجاورين به نظر دوستانه مىنگرد ، مطابق آن تصميم بر دولت و ملّت لازم است كه تصميم خود را محترم دانسته و نقض ننمايند و در خصوص مسأله‌اى كه اخيرا از طرف دولت فخيمهء انگليس دوستانه پيشنهاد شده است ، داعيان بعد از اطّلاع از مسايل جاريه و بالخصوص اقدامات مأمورين دولت ايران در روسيّه با مطالعات لازمه عقيدهء خود را در صورت لزوم اظهار خواهيم نمود . » پس از كودتاى 1299 رضا خان و روى كار آمدن سيد ضياء ( كابينهء سياه ) ، ميرزا هاشم به مخالفت با كودتا برخاسته و به دستور « سيد ضياء الدّين » بازداشت مىشود . ميرزا هاشم با توسّل به سردارسپه ( رضا خان ) به مبارزه با كابينهء سياه پرداخته و ناخودآگاه راه را براى رئيس‌الوزرايى و نهايتا سلطنت رضا خان هموار مىسازد . در مجلس پنجم شوراى ملّى ( 22 بهمن 1302 . خ ) با اعتبارنامهء آشتيانى از طرف « تديّن » كه مهمترين مهرهء سياسى رضا خان در مجلس شمرده مىشود ، مخالفت شده و در