اعترافات دانشمندان خارجى قرآن اكنون كه بحث ترجمه و انواع آن به اختصار به پايان رسيد و شمّه‌اى از فعاليتهاى خارجيان و داخليان در مورد قرآن مجيد ، تحرير گشت ، بىمناسبت نيست كه تأثير اين گونه ترجمه‌ها را در افكار و آراء متفكّرين ، دانشمندان ، شعراء و ادباى جهان غرب و شرق و مسيحيّت در مورد قرآن آورده و ارزيابى نمائيم . هرچند به‌صورت اجمال و عارى از تحليل هم بوده باشد . چون در متن همين اعترافات ، ديدگاههاى خاصّ و جهت‌گيريهاى مرموزى وجود دارد كه مىتواند ما را متوجّه زواياى مورد نظر آنان و حسّاسيتها و نكات ارزشمند و احيانا توقّعات و انتظارات آنان ، راهنمائى نمايد ، يا در مقايسه‌ى كتب عهدين با قرآن وجهه نظرهاى آنان را مشخّص سازد و ازسوىديگر جهانى بودن قرآن و جاودانگى آن را در جهان نويد بخشد . البتّه در اين‌باره كوتاهى و تقصيرى از ما به وقوع پيوسته است كه هنوز هم نتوانسته‌ايم اين پيام آسمانى را به‌وسيله فرزندان آن ، به زبانهاى زندهء ملل مختلف جهان ، با بنان و بيان انديشهء اسلامى خود ، ترجمه يا بازبينى و بازنگرى بنمائيم و مائيم كه بايد عذر تقصير به پيشگاه قرآن و پيامبر عاليقدر آن را بنويسيم نه « جان ديون پورت » انگليسى . البتّه خود قرآن مجيد با بيان و جاذبه و اعجاز خود مناطقى را كشف كرده است و ميان ملّتها و اقوامى قدم گذاشته است و افكار و انديشه‌هائى را به خود جذب كرده است . به حدّى كه جمعى را ناچار به اظهار اعتذار در پيشگاه حقيقت و واقعيّت خود واداشته است . البتّه آن تأثير خود قرآن مىباشد نه سعى و كوشش ما پيروان آن . * قرآن و ديگران 1 . جان ديون پورت انگليسى : وى كتابى تحت عنوان Anaplogy for Mohammad and the Koran يعنى عذر تقصير به پيشگاه محمّد و قرآن نگاشته است . او اعتذار غربيان را به پيشگاه قرآن و پيامبر اسلام ( ص ) اعلام داشته است . اين كتاب توسّط سيّد جليل القدر و عالىشأن ، شادروان سيد غلامرضا سعيدى ( ره ) به زبان فارسى ترجمه و چاپ شده است . ما چند مورد از آن كتاب را نقل مىكنيم . او گفتارها و انديشه‌هاى ديگر متفكّران غربى را نيز مىآورد . 2 . توماس كارلايل اسكاتلندى ( 1881 - 1795 م ) : « قرآن صدايى است مستقيم از قلب طبيعت ، مردم بايد به آن گوش دهند و اگر به چنين كلامى گوش