داده‌اند ، به‌عبارت‌ديگر هم نقد داخلى و هم نقد خارجى نمودند و سند و متن هر دو را مورد عنايت قرار داده‌اند . * منابع و مآخذ شعر جاهلى عرب ادبيّات عرب از منابع متعدّد برخوردار بود كه مهم‌ترين آنها عبارت از دوازده منبع ذيل مىباشند : 1 . معلّقات ؛ 2 . مفضليّات ؛ 3 . اصمعيّات ؛ 4 . جمهرة اشعار العرب ابو زيد ؛ 5 . دواوين الشعراء الستّة ؛ 6 . ديوان قبايل شيبانى ؛ 7 . شرح النقائض ابو عبيده ؛ 8 . طبقات ابن سلام ؛ 9 . البيان و التبيين و كتاب الحيوان جاحظ ؛ 10 . عيون الأخبار ابن قتيبة ؛ 11 . الأغاني ابو الفرج اصفهاني ؛ 12 . خزانة الأدب بغدادي . اينك معرّفى اجمالى هركدام : 1 . معلّقات : وجه تسميه معلّقات اين نيست كه در كعبه آويخته شده‌اند ، بلكه مأخوذ از ريشه « علق » به معنى نفيس است . گويند نخستين كسى كه معلّقات را در يك دفتر گردآورى كرد ، حمّاد راوية بود . معلّقات عبارتند از هفت قصيده از هفت شاعر نامى : 1 . امرؤ القيس ، 2 . زهير ، 3 . طرفة ، 4 . لبيد 5 . عمرو بن كلثوم ، 6 . حارث بن حلزة ، 7 . عنترة . نزد صاحب جمهرة اشعار العرب نيز معلّقات هفت قصيده است ، ليكن به‌جاى معلّقهء حارث و عنترة ، معلّقهء اعشى و نابغة را گذاشته است ، چون به زمان خطيب تبريزى ( م 502 ه . ق ) شارح معلّقات مىرسيم ، ملاحظه مىكنيم جميع روايات گذشته را به اضافه قصيدهء عبيد به مطلع « اقفر من اهله ملحوب . . . » آورده است كه به روى هم ، معلّقات عشر مىشود . 2 . مفضليّات : مجموعهء بعدى از منتخبات عمومى ، مفضليّات است كه به نام گردآورنده‌اش مفضّل ضبى راوى معتمد كوفى نسبت و شهرت يافته است كه عبارت از 26 قصيده با چهار قصيده الحاقى است . ابن نديم گويد : آن يك‌صد و بيست و هشت قصيده است در نسخ مختلف كم و زياد و پس و پيش مىباشد ، امّا روايت صحيح از آن ابن الأعرابى است . مفضليّات از شصت و هفت شاعر ، از آن جمله چهل و هفت تن جاهلى كه در آن ميان شاعره‌اى از بنو حنيفه و يك شاعر يهودى ناشناس و دو شاعر مسيحى تشكيل يافته است كه يكى عبد المسيح بن عسله شيبانى و ديگرى جابر تغلبى است . 3 . اصمعيّات : از منتخبات عمومى و منابع شعر ادب عربى نام گرفته است . تعداد قصايد و قطعات اصمعيّات به 92 قطعه مىرسد كه از 71 شاعر تركيب يافته است كه 45 تن از آنان از دوران جاهلى مىباشند كه با امرؤ القيس شروع و سپس حارث بن عبادة و تعدادى ديگر از شعرا كه در ميان آنان دو شاعر يهودى نيز هست ، پايان مىيابد . اين مجموعه شامل بسيارى از كلمات متروكى است كه در فرهنگها نيامده است . 4 . جمهرة اشعار العرب : تأليف ابو زيد بن محمد بن خطاب قرشى است كه گمان مىرود در اواخر قرن سوم يا اوايل قرن چهارم هجرى مىزيسته است . جمهرة شامل 49 قصيده در 7 بخش مىباشد كه نخستين آن معلّقات سبعة است . 5 . دواوين الأشعار الستّة : اكنون منتخبات عمومى را كنار گذاشته ، به ديوانهاى مستقل مىرسيم . نخستين ديوان از آن امرؤ القيس است . 6 . ديوان قبايل : كه شيبانى هفتاد و چند مورد از آنها را در راه انتقال از ميان برده است . از ديوان قبايل تنها 5 مجموعه كه بخشى از ديوان هذيل تأليف سكرى باقى مانده است كه چند مجموعهء آن به طبع رسيده است . اوّلى در لندن ، به سال 1854 ميلادى به‌وسيلهء كوزگارتن . دومى در برلين به سال 1887 ، سومى ديوان ابو ذؤيب ( هذلى ) به سال 1926 م . اين