ملتى متمدن ، از قبايل وحشى و بىتربيت ، ايجاد گرديده و به دنيا تربيت آموختند . بيشتر خطابات وارده در آيات قرآن به لفظ يا أَيُّهَا النَّاسُ و قسمتى در بيم و اندرز وعده به عذاب است در اوّل دوره نبوّت نازل شده كه تعداد مسلمانان در آن‌وقت كم بود و خطاب‌هائى كه به لفظ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا نزول نموده با آيات رحمت بعد از ازدياد مسلمين و مؤمنين مىباشد . « 1 » آيات قرآن سراسر برهان و منطق است و چنان نيروى قانع‌كننده در الفاظ آن موجود است كه هر شنوندهء دقيقى را به خود جذب مىكند و حتّى بر قلوب مخالفين خود نيز سلطه پيدا مىكند . » « 2 » 37 . پروفسور مونتگمرى وات ، محقق انگليسى : « قرآنى كه فعلا در دست است - خواه به زبان اصلى عربى باشد يا ترجمهء انگليسى آن - مجموعه‌اى است از وحى و الهامات كه محمّد ( ص ) ، دريافت داشته است . به طور كلى خدا گوينده است و مخاطب آنها محمّد ( ص ) يا مسلمانان يا عموم خلايق مىباشد . » « 3 » 38 . يكى ديگر از دانشمندان خارجى گويد : اولين صفت مشخّصه ، سادگى و روشنى قرآن است با چنين طرزى آغاز مىگردد و واقعيّت به تمام معنى به نظر من يكى از شئون قرآن است بالاخره اين اوّلين و آخرين هنر كتابى است كه موجب بروز انواع هنرها مىگردد و هرگونه ارزش و احترام را براى پيرو خود بوجود مىآورد . . . . » « 4 » * پس عدم ايمان چرا ؟ پس از نقل مطالب فوق ، از چند نفر مستشرق ، مترجم و دانشمند غربى و شرقى و مسيحى و هندوئى كه نمونه‌اى از بسيار و اندكى از انبوه آراء و نظريّات فراوان بود ، خودبه‌خود اين سؤال مطرح مىشود كه با وجود اين اعترافات زيبا و روشن ، آنان چرا خود مسلمان نشده‌اند ؟ چرا از دين خود دست برنداشته‌اند ؟ پس اين سخنان چه ارزشى خواهند داشت ، و چه اندازه از واقعيّت بهره خواهند داشت ؟ پاسخ روشنگر سؤال فوق اين است : اوّلا : در نقل مطالب فوق تا حدى مطلق‌گرايى و كلّىانديشى شده است يقينا نظريّه‌هاى آنان توأم با قرائن يا پيشگفتار يا شاهد مطلب بوده است و تنها به اين صورت خاصّ ، محض ثناگوئى نبوده است ، تحقيق مطلب ايجاب مىكند كه بر صدر و ذيل مطلب نيز توجّه گردد تا مناسبت حكم و موضوع درست تشخيص داده شود و آنگاه قضاوت كرد كه يقينا خارج از حوصلهء يك كتاب خواهد بود . ثانيا : افرادى كه از آنان نقل سخن شده است نوعا از افراد صاحب‌نظر و ارباب علم و دانش هستند ولى قطعا بين ايمان و اعتقاد و علم و دانش و بينش فاصله‌اى هم وجود دارد ، فراوان هستند از آقايان اطبّاء و پزشكان كه مىتوانند چندين مقاله و احيانا كتاب در مورد مضرّات مصرف سيگار و مشروبات الكلى بنويسند ولى خود هنوز گرفتار آن موادّ بوده باشند ، پس اين‌چنين نيست كه مجرّد علم و فضل ، كمال تقوى را نيز همراه داشته باشد هرچند كه خود مىتواند مقدّمه يا زمينهء ايمان گردد . ثالثا : امكان دارد تعدادى از آنان ايمان و اسلام نيز داشته باشند ولى ضرورت ندارد كه ابراز كنند بلكه اعمال و افعال آنان نمودهائى همانند نمودهاى مسلمانان را داشته باشند ، آنان با توجّه به شرائط اجتماعى ، دينى ، قومى ، فرهنگى و احيانا با توجّه به اعمال برخى از مسلمانان إباء و امتناع ظاهرى از اسلام داشته باشند همانند آيه شريفه إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ ( النحل آيه 106 ) باشند در ظاهر امر مجبور به حفظ ظاهر و عرف رايج خود

--> ( 1 ) اسلام در زندان اتهام ص 22 . ( 2 ) دائرةالمعارف شيعه ص 749 . ( 3 ) اسلام‌شناسى غرب ص 48 . ( 4 ) تابش اسلام در اروپا .