مستقل تاريخى انعكاس ندارد . سرنوشت شعر فارسى مفصل است و اين كتاب زرين از لحاظ سبك و انواع و مضامين و لفظ و معنى ابواب و فصول متنوع و متعدد دارد ، ولى در هر حال هرگز و در هيچ زمانى از بين نرفته و هميشه در رديف مسائل و عوامل فعال در زندگى مردم ايران قرار داشته است چنان كه هم امروز نيز از عناصر ارزندهء اجتماعى و فرهنگى ميهن ما محسوب است . تذكره‌نويسى يكى از شعب مهم ادبيات فارسى است و تحقيق در اين‌باره و طبع و نشر تذكره‌ها گام مهمى در راه ارائه و معرفى مظاهر ذوق و طبع لطيف ايرانى و بلاغت ادبى و استعداد لفظى و معنوى زبان شيرين فارسى براى بيان شيواترين و شيرين‌ترين و باريك‌ترين افكار و عواطف و مضامين با آراسته‌ترين الفاظ و اصوات بشمار مىرود . تذكره‌هاى فارسى كلا و اجمالا بر دو قسم است : تذكره‌هاى عمومى و تذكره‌هاى خاص . تذكره‌هاى خاص نيز اقسامى دارد كه مهمترين آنها عبارتست از تذكره‌هاى محلى يا مخصوص شعراى يك منطقه و ولايت و تذكره‌هايى كه اختصاص به نوع معينى از اشعار مثلا مثنوى يا قصيده يا اشعار و منظومه‌هاى عرفانى و مذهبى و حماسى و غيره دارد . و بالاخره تذكره‌هايى كه مختص به طبقهء معينى از شعرا مثلا عرفا و علما و وزرا و سلاطين شاعر است . در اين طبقه‌بندى تفاوت ميان تذكره‌هاى قديم و تذكره‌هاى جديد نيز بايد مورد توجه باشد . كتاب حاضر يعنى سخنوران آذربايجان ، از نوع تذكره‌هاى خاص و محلّى و از تذكره‌هاى جديد ، بيست و سومين شماره از انتشارات مؤسسه تاريخ و فرهنگ ايران و دهمين شماره از سلسله تذكره‌ها محسوب مىشود . آقاى عزيز دولت‌آبادى كه در تحقيقات ادبى و شناخت احوال و آثار شاعران ايران بصيرت و اهتمامى ديرين دارند با تأليف اين تذكره گامى بزرگ در طريق تدوين تاريخ شعراى ايران و آذربايجان برداشته و با همت و كوششى سزاوار تحسين سهم اين سرزمين بزرگ ايرانى را در تاريخ شعرا و شعر فارسى نشان داده‌اند . مؤلف محترم در تأليف سخنوران آذربايجان تا جايى كه مقدور بوده از منابع دست اول و معتبر استفاده و تراجم سخنوران آذربايجان را به ترتيب شهرستانها و مرتب به ترتيب الفبايى ذكر كرده و گذشته از فحص و استقصا و سعى و كوشش براى پيدا كردن شاعران گمنام و