عزيز دولت آبادى

مقدمه 33

سخنوران آذربايجان ( از قطران تا شهريار ) ( فارسي )

30 - « اوحدى مراغه‌يى » به سال 738 ه ق در مراغه فوت كرده و همان‌جا مدفون است و خود بنده در فروردين‌ماه 1345 مزار او را زيارت كردم . سنگ قبرش سالم و دست نخورده و تاريخ 738 در آن منقور بود . دولتشاه سمرقندى و آذر بيگدلى و هدايت و مؤلفان مجالس العشاق و مجالس المؤمنين نوشته‌اند كه در اصفهان وفات يافته و همان‌جا دفن شده است . در آتشكدهء آذر و مجمع الفصحا و رياض العارفين تاريخ فوتش به خطا 554 و در هفت اقليم ( ج 2 ، ص 388 ) سال 607 و در تذكرة الشعراى دولتشاه سال 697 و در دانشمندان آذربايجان سال 737 نوشته شده است . 31 - پرتوى را مؤلفان جواهر العجائب ؛ دانشمندان آذربايجان ص 75 ؛ زنان سخنور ج 1 ص 74 ؛ پرده‌نشينان سخنگوى ، شاعرهء تبريزى قلمداد كرده و مطلع ذيل را به وى نسبت داده‌اند : جامه گلگونى درآمد مست در كاشانه‌ام * خيز اى همدم كه افتاد آتشى در خانه‌ام در صورتى كه طبق استدراك آقاى گلچين معانى ( تاريخ تذكره‌ها ، ج 2 ، ص 830 ) وى همان حكيم پرتوى شيرازى ( زنده بسال 928 ) است كه ترجمهء حالش در تذكرهء ميخانه آمده و در اثر بىوقوفى در شمار زنان سخنور قلمداد شده است . مرحوم دكتر خيام‌پور هم به تبع از مآخذ از او دو جا ياد كرده است . الف : پرتوى تبريزى . ب : پرتوى شيرازى . 32 - انيسى ، عبد الرحيم كه در چاپ اول « سخنوران آذربايجان » ، ص 221 جزو سخنوران تبريز ضبط شده ، اهل خوارزم است . دربارهء فرهنگ سخنوران : اين اثر نفيس كه دليل راه محققان است در آبان‌ماه 1340 با استفاده از يك‌صد و پنجاه و نه مرجع انتشار يافت . بعد آقاى گلچين معانى در تاريخ تذكره‌هاى فارسى ( مؤلفهء 1348 - 1350 ) پانصد و بيست و نه ماخذ را معرفى كردند . در چاپ دوم فرهنگ سخنوران ( 1368 - 1372 ) تعداد منابع به 245 افزايش يافته در نتيجه به تعداد سخنوران نيز افزوده شده است كه در چاپ حاضر مورد استفاده نگارنده قرار