و آيهء مباركهء : فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى طَعامِهِ أَنَّا صَبَبْنَا الْماءَ صَبًّا ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا فَأَنْبَتْنا فِيها حَبًّا وَ عِنَباً وَ قَضْباً وَ زَيْتُوناً وَ نَخْلًا . وَ حَدائِقَ غُلْباً . وَ فاكِهَةً وَ أَبًّا . مَتاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعامِكُمْ . « 1 » خوب است انسان در غذاى خود تأمل كند . ما آب بر زمين ريختيم . زمين را شكافتيم . دانه‌هايى كه در آن ريخته شده بود سبز كرديم . انگور و زرع و نيشكر و زيتون و نخل رويانيديم . باغ و باغچه‌هاى پر از درخت ايجاد كرديم . ميوه و سبزهء فراوان براى اعاشهء شما و دامهايتان به وجود آورديم . و آيات كريمهء ديگرى كه در اين باب نازل شده است ، اما آيات مباركه‌اى كه متضمن حل مشكلات فكرى و عقيدتى با اسلوب برهانى و طريقهء منطقى است زياد است ، بعضى متضمن اثبات خالق است مثل : أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ ، أَمْ هُمُ الْخالِقُونَ ، أَمْ خَلَقُوا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بَلْ لا يُوقِنُونَ « 2 » يا آفريده شدند بىچيزى ، يا ايشان خود آفرينندگانند ، يا آفريدند آسمانها و زمين را بلكه ايشان يقين ندارند . منطق عقلى كه در اين آيه متجلى است به اين كيفيت است ، زيرا مىدانيم يك كائن موجود بين دو حالت واقع است و سومى ندارد ؛ يا بايد گفت ، از هيچ به وجود آمده ، كه اين حرف باطل است ، و قاعدهء سببيت آن را پوچ و باطل مىكند ؛ يا بايد گفت ، لا بد از چيزى خلق شده است كه سبب وجود آن بوده . و در حالت دوم ، يا سبب وجود شىء خود آن شىء بوده كه اين نظر عقلا باطل و فاسد است ، زيرا لازم مىآيد كه آن شىء به اعتبار آنكه سبب است قبلا موجود باشد ، و به لحاظ آنكه مسبب است وجودش مؤخر باشد ، در صورتى كه اين دو صفت باهم تناقض دارند و نمىشود يك شىء در آن واحد متصف به دو صفت نقيض هم شود . يا آنكه سبب وجود آن يك امر خارج از آن شىء است ، پس همان امر مبدأ اول است ،

--> ( 1 ) - عبس ، 24 - 33 ( 2 ) - طور ، 35 و 36