ابو حنيفهء دينورى احمد بن داود دينورى ؟ - 290 ه ق ابو حنيفهء دينورى از نوابغ مشهور در فلسفه و حساب و هندسه و فلك و گياه‌شناسى و ادب و تاريخ و جبر و علوم ديگر بود . او - به گفتهء ابو حيان توحيدى - از مردان كم‌نظيرى بود كه حكمت فلاسفه و بيان عرب را در خود گرد آورده بود و در هر فنى دست داشت . بيانات او دربارهء انواء ، « 1 » بر وقوف كامل او بر علوم نجوم و اطلاع او از اسرار فلك دلالت دارد ، اما كتاب او در گياه‌شناسى به سبك عبارات بدويان و با جملاتى بسيار فصيح انشاء شده است . با آنكه ابو حنيفهء دينورى ازهرجهت داراى معرفت كامل و فكر نافذ و دامنهء فرهنگ و اطلاعات او متنوع و آشنا به انواع علوم و معارف بود ، شهرتش در زمينه‌هاى ادبيات و تاريخ بيشتر و تأليفات او در اين موضوعها فزون‌تر است . گويند در مجلس ابو سعيد سيرافى نحوى مشهور مناقشه‌اى روى داد در اينكه كدام يك از ابو حنيفهء دينورى و جاحظ بليغ‌ترند ، سيرافى مناقشه را با اين عبارت به پايان رساند كه سخن ابو حنيفه بر نوادر بيشترى مشتمل است و سخن ابو عثمان جاحظ شيرين‌تر و گوش‌نوازتر و معانى آن دل‌چسب‌تر است ولى الفاظ ابو حنيفه شيرين‌تر و به نوادر لغت و سياق كلمات عرب نزديك‌تر است . بىشك گواهى سيرافى را به گزافه‌گويى نمىتوان حمل كرد و همين بيان او گواه مقام شامخ و موقعيت ارجمند ابو حنيفه است . ابو حيان توحيدى توضيح مىدهد كه او سه تن از نويسندگان را بالاتر از ديگران مىداند : جاحظ ، ابو زيد بلخى و ابو حنيفهء دينورى . دينورى لغت‌شناسى بزرگ نيز بود . آورده‌اند كه چون مبرد « 2 » به شهر دينور درآمد ، ميزبان او عيسى بن ماهان ، معنى و مفهوم لغتى غريب از حديثى را از او پرسيد ، چون مبرد در آن وقت آماده براى جواب دادن نبود براى آنكه جوابى داده باشد به‌طور ارتجال آن واژه را طورى معنى كرد و چون شاهدى از او خواسته شد ، بيتى شعر در قالب رجز از خود ساخت و بر حاضران بخواند . در اين هنگام ورود ابو حنيفه را اعلام كردند و همان سؤال را از او پرسيدند دينورى معناى ديگرى ، مخالف با آنچه مبرد گفته بود ، بيان كرد و شاهد

--> ( 1 ) - انواء جمع نؤ ، منازل ماه ، ( يا منازل خورشيد ) كه علماى نجوم در آن اختلاف دارند . در نظر بعضى از علماى فلك سال چهار جزء و هر جزء هفت نؤ و هر نؤ سيزده روز دارد و نؤ آخرين چهارده روز است كه تعداد روزهاى سال سيصد و شصت و پنج روز كامل بشود . ويراستار ( 2 ) - ابو العباس محمد بن يزيد عبد الاكبر ازدى بصرى ( 207 - 285 ه ) كه از ائمهء نحو شناخته شده است .