ن ناب : بر وزن تاب به معنى دندان و شتر پير لقب حماد بن عثمان بن زياد رواسى است از محدّثان اماميّه . « 1 » نابغه : بر وزن خادمه به معنى فصيح نيكوپرداز ، مرد بزرگ‌شأن و منزلت و نبوغ ، نيكو پرداختن است در شعر باشد و يا در علم و فنّ و نوابغ در شعر و ادب و علم و اختراع و ديگر فنون كسانى هستند كه آن علم و فنّ را نيكوتر از ديگران دانسته و به كار بسته‌اند و نابغه لقب هشت شاعر عرب است : 1 - نابغهء ذبيانى ابو امامه زياد بن معاويه ناظم قصيدهء مشهور به اين مطلع : يا دارمية بالعليا فالسند * اقوت و طال عليها سالف الأبد عمر بن خطّاب او را از تمام شعرا برتر شمرد در آن وقتى از خانه بيرون شد و وفد غطفان ( وفد گروهى باشند كه دسته‌جمعى بر پيغمبر و يا خليفه و يا امير درآيند ) پرسيد اين شعر از كدام يك از شعراى شماست : اتيتك عاريا خلقا ثيابى * على خوف تظنّ بى الظنون فالفيت الامانة لم تخنها * كذلك كان نوح لا يخون گفتند از نابغه است پرسيد : اين شعر از كدام يك از شعراى شماست : حلفت و لم اترك لنفسك ريبة * و ليس وراء اللّه للمرء مذهب گفتند از نابغه است . پرسيد : اين شعر از كداميك از شعراى شماست : فانّك كالليل الذى هو مدركى * و ان خلت ان المنتأى عك واسع گفتند از نابغه . گفت : نابغه ما فوق شعراى شماست و از شعرهاى او كه بدان مثل زنند يكى اين است : نبئت ان ابا قابوس « 2 » اوعدنى * و لا قرار على زأر من الاسد و حجّاج بن يوسف ثقفى به آن شعر تمثّل جست وقتى كه عبد الملك بن مروان او را تهديد كرد و اين شعر نيز : و من عصاك فعاقبه معاقبة * تنهى الظلوم و لا تقعد على ضمد « 3 » 2 - نابغهء جعدى عبد اللّه بن قيس بن جعدة بن كعب بن ربيعه و بعضى نام او را قيس بن عبد اللّه نوشته‌اند و بعضى ديگر حسّان . نابغه نزد پيغمبر رفت و اين دو شعر را خواند :

--> ( 1 ) - و نيز ناب بن حنيف پدر ليلى است و ليلى مادر عتبان بن مالك و عتبان بن مالك در شمار صحابيان مشهور است ( لغتنامه / دهخدا : 45 / 19 ) . ( 2 ) - ابو قابوس كنيت نعمان بن منذر است ( مؤلّف ) . ( 3 ) - ضمد به معنى پستى و خوارى ( مؤلّف ) .