أزرى : با فتح همزه و سكون زاى نقطه‌دار و كسر راى بىنقطه منسوب است به ازر كه پدر تيره‌اى است . و ازر معنى نيرو و پشت را دهد و عامّه به غلط با ضمّ همزه خوانند و با اين ضبط معنى گره گاه بند شلوار را دهد و از اين تيره است شيخ كاظم بن حاج محمّد تميمى ازرى بغدادى « 1 » ، صاحب قصيدهء هائيّه : لمن الشمس فى قباب قباها * شف جسم الدجى بروج ضياها و سلاست و انسجام اين قصيده مرا از وصف آن بىنياز دارد و توان گفت در حسن انسجام و عذوبت الفاظ كم‌نظير است . و ازرى در سال 1211 درگذشت . أزهرى : با فتح و سكون زاى نقطه‌دار منسوب است به ازهر بر وزن اخگر و آن نام جدّ ابو منصور محمّد بن احمد بن ازهر هروى « 2 » شافعى است كه از اعلام ادب و لغت بود و كتابها پرداخت ، از جمله : كتاب التهذيب در لغت و كتاب التقريب در تفسير و كتاب تفسير شعر ابى تمام و كتاب تفسير اصلاح المنطق و كتاب تفسير اسماء اللّه و غير اين‌ها و متوفّى 370 . و نيز ازهرى منسوب است به جامع ازهر مصر و شيخ خالد بن عبد اللّه بن ابى بكر ازهرى نحوى صاحب كتاب التصريح و كتاب تمرين الطلّاب فى صناعة الاعراب و شرح ازهريه و شرح اجروميه و شرح قصيدهء برده كه در سال 905 در قاهرهء مصر درگذشت بدان منسوب است . اسامه : با ضمّ همزه به معنى شير از اعلام عرب و نام جمعى از صحابه و تابعين است ، از جمله : اسامة بن زيد صحابى كه پيغمبر صلى اللّه عليه و آله او را در مرض موت ، امير لشكر مسلمين كرد و اسامه در سال 59 يا 58 درگذشت . « 3 »

--> پيچيدن افعى به كمندت ماند * آتش به سنان ديوبندت ماند انديشه به رفتن سمندت ماند * خورشيد به همّت بلندت ماند ( لغتنامه / دهخدا : 5 / 1978 ؛ فرهنگ فارسى / معين : 5 / 129 ) . ( 1 ) - ازرى در فنّ سخن‌سنجى بسى توانا و هنرمند بود و بر طريقت اماميّه مىزيست و قصيدهء هائيّه بپرداخت كه در حسن انسجام و عذوبت الفاظ و رقّت معانى كم‌نظير است . گويند : « فقيه اجل شيخ محمّد حسن صاحب جواهر الكلام آرزو كرد كه كاش قصيدهء هائيّهء ازرى در نامهء عمل من ثبت بود و جواهر الكلام من در نامهء عمل ازرى » . گويند : « ازرى پيش از نظم قصيدهء هائيّهء به شعرا و ادباى عصر خود خبر داد كه من قرآن شعر را خواهم پرداخت » . و با استمداد از مقام روحانيّت و معنويّت امام موسى بن جعفر عليهما السّلام آن را نظم كرد و ألحق خوب از عهدهء آن برآمد . شيخ جابر قصيدهء هائيّه را تخميس كرد و در ستايش اهل بيت عليهم السّلام سرود و بيتى ديگر از آن قصيده : و رجالا اعزّة فى بيوت * اذن اللّه ان يعزّ حماها ( ريحانة الأدب : 1 / 110 ) ( 2 ) - محمّد بن احمد ازهرى از بزرگان علماى ادب و لغت در قرن چهارم است . ولادت و وفات او در شهر هرات اتّفاق افتاد . او مدّتى در عراق و جزيرة العرب به جمع‌آورى لغت مشغول و چندى هم به دست قرامطه در عربستان اسير بود ( فرهنگ فارسى / معين : 5 / 129 ) . ( 3 ) - اسامة بن زيد بن حارثه با كنيهء ابو محمّد در مكّه زاده شد . مادرش امّ ايمن خاصّه رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم كه با حضرت به مدينه مهاجرت كرد و پيش از آنكه به بيست‌سالگى برسد ، از طرف پيامبر صلى اللّه عليه و آله و سلم به سردارى سپاه مسلمين منصوب گرديد و جيش اسامه معروف است و در اواخر سلطنت معاويه درگذشت . و نيز اسامه نام دو تن ديگر از صحابه است ؛ يكى اسامة ابن شريك ثعلبى كه بعدها در كوفه اقامت گزيد و ديگرى اسامة بن عمير هذلى مىباشد ( لغتنامه / دهخدا : 6 / 2013 ) .