سيد على اكبر برقعى قمى

118

راهنماى دانشوران در ضبط نامها ، نسبها و نسبتها ( فارسي )

در جزيرهء « 1 » ابن عمرو ابو القاسم عمر بن ثابت ثمانينى از اعلام ادب و شاگرد ابن جنّى و شارح كتاب اللمع ابن جنّى و شارح كتاب التصريف ملوكى و متوفّى 442 بدان منسوب است . و نيز ثمانينى لقب شريف مرتضى علم الهدى است نه نسبت و او را ثمانينى ازآن‌روى گفتند كه هشتاد جلد كتاب بر جاى گذاشت . نيز كتابى به نام الثمانين پرداخت . نيز هشتاد سال و هشت ماه عمر كرد . « 2 » ثوابه : با فتح اوّل بر وزن نهاده به معنى پاداش ، نام ثوابة بن خالد است كه فرزندانش به آل ثوابه ( خاندان ثوابه ) شهره‌اند و سه تن از اينان در شمار كاتبان و مترسّلانند ابو الحسن محمّد بن جعفر بن ثوابه منشى و كاتب ديوان المقتدر باللّه عبّاسى و نامه‌اى كه در دوّمين بار وزارت ابن فرات نوشت و به شهرها پراكند مورد تحسين كاتبان و منشيان گرديد و آن نامه را ياقوت در معجم البلدان آورده است . وى در سال 312 درگذشت و ابو الحسين جعفر بن محمّد ابن خالد بن ثوابه در شمار كاتبان بليغ و مترسّلان فصيح در ديوان رسائل المعتضد باللّه عبّاسى و در سال 284 در رى از جهان برفت و ابو العبّاس احمد بن محمّد بن ثوابه كاتب ديوان رسائل المقتدر باللّه عبّاسى و دربارهء وزن كتابتش علىّ بن عيساى وزير به او گفت كه : « از نياى تو نويسنده‌تر نبود و پدرت از نيايت نويسنده‌تر بود و تو از پدرت نويسنده‌ترى » . و ابو العبّاس كتابى در رسالت و خطّ تأليف كرد و كتابى در مجموعهء رسائلش و در سال 277 درگذشت . ثوبان : با فتح اوّل و سكون واو به معنى بازگشتن نام ثوبان بن بجدد صحابى است كه پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلم او را بخريد و آزاد كرد . و نيز نام ذو النون مصرى است از پيران راه و در ذو النون ترجمتش بيايد . ثورى : با فتح اوّل و سكون واو منسوب است به ثور به معنى گاو نر و آن نام چندين پدر تيره است در عرب ، از جمله : ثور بن مالك بن معاويه پدر تيره‌اى از قبيلهء همدان و حسن بن صالح همدانى ثورى زيدى رئيس فرقهء صالحيّه از فرق زيديّه و متوفّى 168 به دو نسبت رساند . و از جمله : ثور بن عبد مناف ابن ود پدر تيره‌اى از قبيلهء اسد و ربيع بن خثيم بن عايذ ابن عبد اللّه اسدى ثورى كوفى ( يكى از هشت زاهد مشهور ) و متوفّى 61 يا 63 به دو منسوب است . گويند : « بيست سال مهر سكوت بر لب زد و خاموش ماند » . و هفت زاهد ديگر : هرم بن حيّان و اويس قرنى و عامر بن عبد قيس و ابو مسلم خولانى و مسروق بن اجدع و حسن بصرى و اسود بن يزيد و بعضى بر جاى اسود ، جرير بن عبد اللّه را نوشته‌اند . و از جمله : ثور ابن عبد منات بن اد بن طابخة بن الياس بن مضر پدر تيره‌اى از قبيلهء مضر و ابو عبد اللّه سفيان بن سعيد بن مسروق ثورى كوفى از اعاظم محدّثان عامّه و كسى كه

--> سرباززد و گروهى از بنى حنيفه را از پيروى مسيلمه منع كرد و با لشكرى از جانب پيغمبر صلى اللّه عليه و آله به تنكيل مسيلمه مأمور گرديد تا آن كه مسيلمه به هزيمت شد لكن مردم بنى قيس به دشمنى مسيلمه وى را شهيد كردند . و نيز ثمامة بن عدى از مردم قريش صحابى و مهاجر است و درك غزوهء بدر كرده و در خلافت عثمان ولايت صنعاى شام را داشت ( لغتنامه / دهخدا : 16 / 41 ) . ( 1 ) - « جزيره » كه آن را جزيرهء اقور و جزيرهء قور و اقليم قور نيز گويند ، عرب به بين النهرين عليا اطلاق مىكرد و شهرهاى بزرگ آن : حرّان ، رها ، رقّه ، رأس عين ، نصيبين ، سنجار ، خابور ، ماردين ، آمد ، ميافارقين است ( معجم البلدان : 2 / 134 ) . ( 2 ) - و نيز ثمانينى عمر بن حضر مكنّى به ابو حفص يكى از مشاهير محدّثين بود ( لغتنامه / دهخدا : 16 / 42 ) .