سيد على اكبر برقعى قمى
110
راهنماى دانشوران در ضبط نامها ، نسبها و نسبتها ( فارسي )
اهيم بدعد ما حييت فان امت * فيا حزنا ممن يهيم بها بعدى نگارنده گويد : « عربان را شيوه اين بود كه هنگام زايش ، هر جانورى را كه ديدند نام همان را بر مولود نهادند اين است كه نامهاى عربان فراوان از نامهاى جانوران گرفته شده است مانند : كلب ( سگ ) و كليب ( سگك ) و نمر ( يوز ) و فهد ( كفتار ) و اسد ( شير ) و ثعلب ( روباه ) و اوس ( گرگ ) و اويس ( گرگك ) و غير اينها » . توماثى : با ضمّ اوّل و سكون واو و كسر ثاى ثخذ منسوب است به توماثا و آن قريهاى است نزديك برقعيد در ناحيّت نصيبين و ابو العبّاس خضر بن ثروان بن احمد بن ابى عبد اللّه ثعلبى توماثى در شمار اديبان و نحويان و شاعران و در طبقهء حفّاظ شعر و لغت و متوفّى 542 بدان منسوب است و اين دو بيت نمونهء طبع اوست : كتبت و قد اودى بمقلتى البكاء * و قد ذاب من شوق إليك سوادها فما وردت لى نحوكم من رسالة * و حقكم إلا و ذاك سوداها تونى : با ضمّ اوّل و سكون واو منسوب است ( بر خلاف قياس ) به تونه و آن جزيرهاى است نزديك تنّيس و دمياط و عمر بن احمد تونى و سالم ابن عبد اللّه تونى ( كه هر دو از محدّثان عامّهاند ) بدان منسوبند . و نيز منسوب است براساس قياس به تون و آن شهركيست در خراسان و مولى عبد اللّه بن محمّد تونى از افاضل علماى اماميّه و صاحب كتاب وافيه و شرح ارشاد و حواشى بر معالم و مدارك و متوفّى 1071 و برادرش مولى احمد تونى ، او نيز در شمار فقيهان اماميّه و صاحب حواشى بر شرح لمعهء دمشقيّه بدان منسوبند . تهامى : با كسر اوّل ( و فتح آن را نيز از سيبويه حكايت كنند ) منسوب است به تهامه و آن خطّهاى است كه ميان حجاز و يمن افتاده است و مكّهء معظّمه را نيز تهامه گويند و تهامى لقب ابو الحسن علىّ بن محمّد بن حسن عاملى شامى است از شعراى نيكوپرداز و از اديبان گرانمايه و صاحب ديوان شعر و بااينهمه چيزى كه ابو الحسن تهامى را بلندآوازه كرد ديوان شعر او نيست بلكه قصيدهاى است كه در مرثيت فرزندش نظم كرد و به اندازهاى شيوا و رسا و داراى لطافت است كه هر صاحب ذوقى خواندن و شنيدن آن را به جان و دل خواهد و براى نمونه چند بيتى از آن قصيده بياورم : حكم المنية فى البرية جارى * ما هذه الدنيا بدار قرار طبعت على كدر و أنت تريدها * صفوا من الاقذار و الاكدار و مكلّف الأيّام ضد طباعها * متطلب فى الماء جذوة نار فالعيش نوم و المنية يقظة * و المرء بينهما خيال سار فاقضوا مآربكم عجالا انّما * اعماركم سفر من الأسفار و النفس ان رضيت بذلك أو أبت * منقادة بازمة الاقدار يا كوكبا ما كان اقصر عمره * و كذا تكون كواكب الأسحار ابكيه ثمّ اقول معتذرا له * وفقت حين تركت الام دار جاورت اعدايى و جاور ربه * شتان بين جواره و جوارى فإذا نطقت فانت اوّل منطقى * و إذا سكت فانت فى مضمارى