سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
98
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
زندگى كرد ، سپس در مجاورت مكهء مكرمه سكونت گزيد ، چندين سال در حجاز بود . شيخ حرّ عاملى او را از « معاصران » مىشمرد . شيخ احمد بنا به دستور عبد اللّه قطب شاه ( سلطان گولكنده درگذشته 1083 ه ق ) كشكول بهايى را ترجمه كرد . بنابراين احتمالا شيخ در حدود سال 1080 ه ق وارد هند شده و در سال 1117 ه ق هنگام فتح دكن با علماى تشيع هجرت كرده است . در اينكه شيخ در مكه مانده يا به وطن خود بازگشته و در كجا وفات يافته است مداركى موجود نيست . با توجه به شرح حالش به نظر مىرسد كه شيخ در حدود 1100 ه ق / 1680 م از دنيا رفته باشد . باعث خوشبختى است كه اهل دكن از وجود فرزندان شهيد استفادهء علمى بردند . از تصانيف او مىتوان ترجمهء كشكول بهايى را كه به دستور عبد اللّه قطب شاه انجام شد و نسخههاى خطى آن در حيدرآباد و غيره موجود است نام برد . احمد ، شيخ ، شروانى يمنى 1200 ه ق / 1786 م 1256 ه ق / 1840 م شيخ احمد بن محمد بن على بن ابراهيم شروانى همدانى از نوابغ شعر و ادب عربى و عالم بىنظير علوم اسلامى بود و در حديده در يمن در تاريخ 12 رمضان سال 1200 ه ق به دنيا آمد . وى در علوم لغت و ادب شاگرد محسن بن عيسى النجفى و بهاء الدّين بن محسن جبل عاملى بود . فقه شافعى را از شيخ على بن يحيى عفيف يمانى و سيد زين العابدين بن علوى فرا گرفت . درس فقه شيعه را در محضر پدر خود خواند ، سپس به كلكته رفت و شرح شمسيه و شرح نخبة الفكر را نزد حيدر على تونكى ياد گرفت . سپس بعد از سير و سياحت هندوستان و پاكستان به كلكته آمد و در سال 1230 ه ق / 1814 م به عنوان مدرس عربى در مدرسهء عربيه كلكته شروع به كار كرد . اما آب و هواى آنجا براى شيخ احمد مناسب نبود ، بنابراين به لكنهو رفت و به دربار سلطان غازى الدّين حيدر رسيد . در آنجا دو كتاب را به نظم و نثر عربى تأليف كرد و غازى الدّين حيدر هزار و پانصد روپيه بهطور مستمرى ماهانه براى او تعيين كرد . وقتى غازى الدّين حيدر وفات يافت ، به درخواست راجه چندولال به دكن رفت و دزدان راه ، مال او را به غارت بردند ( 1250 ه ق / 1840 م ) . بعد از آن بنا به درخواست آقاى ولكنس ، نمايندهء سياسى سيوهار به بهوپال رفت و بعد به لكنهو سفر كرد و دوباره به بهوپال آمد و به دربار جهانگير محمّد خان ، نواب بهوپال رسيد . چون اهل سير و سفر بود لذا از بهوپال به بمبئى و ازآنجا به بنارس و پونا