سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
83
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
مؤلف تحفة الكرام مىنويسد كه وى همدرس ابو الفضل و فيضى بود و مدتى مسند قضاوت شهر تهتهه را برعهده داشت . مقبرهء او در مكلى است ( تحفة مترجم ، ص 671 ) . در آن زمان يك عالم عراقى به تهتهه آمد و ملا احمد را ملاقات كرد و ملا احمد تحت تأثير قرار گرفت . اتفاقا ملا احمد در خواب ديد كه حضرت امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السّلام تشريف دارند و در دست مبارك ايشان تفسير كشاف است و به تفسير آيهء « إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا » اشاره مىكنند . ملا احمد از خواب بيدار مىشود ، و به جستجوى تفسير كشاف مىپردازد . مدتى بعد عالمى به نام ميرزا حسن از عراق به هرمز و ازآنجا به تهتهه راه مىافتد . او نيز در خواب مىبيند كه حضرت على عليه السّلام دستور مىدهند كه تفسير كشاف را بردار و در تهتهه با دوستى از دوستان اهل بيت عليهما السّلام كه فرزند قاضى تهتهه است ملاقات كن و كتاب را به او بده . ميرزا حسن از خواب بيدار مىشود . تفسير كشاف را پيدا مىكند و خواب را روى آن مىنويسد و آن را مىگيرد و به راه مىافتد و به تهتهه مىرسد و كتاب را به خدمتگزار خود مىدهد و پيش ملا احمد مىفرستد و مىگويد كه خواب را براى او بيان كنيد . ملا احمد كتاب را مىگيرد و خواب را از خدمتگزار شنيده پيش ميرزا حسن مىرود و خواب خودش را نيز بيان مىكند . ملا احمد از خواندن تفسير مورد نظر مستفيد شد ، اما دوستان او در كارش ترديد كردند . افكار ملا احمد تغيير كرده بود . ميرزا حسن تفصيل اكابر شيعه و علما و علوم آنان را به گوش او رسانيده بود . و ملا احمد هم براى عزيمت به مشهد مقدس آماده شده بود . سرانجام در سن بيست و دوسالگى عازم خراسان شد . با علماى مشهد مقدس ، شيراز و يزد ملاقات كرد و پيش مولانا افضل قاينى ، حكيم ميرزا جان و كمال الدّين حسين طبيب ( م 947 ه ق ) تفسير ، حديث ، عقايد ، فقه ، فلسفه ، هيئت و طب و غيره را به پايان رسانيد . ملا احمد فردى باهوش ، خوشگفتار و فاضل بود ، لذا به دربار شاهطهماسب راه پيدا كرد . پادشاه او را مورد تفقد قرار داد و به همراه خود به قزوين برد . شاه در 984 ه ق از دنيا رفت و ملا احمد به قصد حج و زيارت به عراق و حجاز رفت و ازآنجا به گولكنده و سپس به بيجاپور به دربار على عادل شاه ( درگذشته به سال 988 ه ق ) رفت و آنجا همصحبت علماى بزرگ مانند حكيم فتح اللّه شيرازى ، امير نظام الدّين شد . ملا احمد در دكن به نام ارسطوى زمان ملقب گرديد . بعد از وفات على عادل شاه اين علما پراكنده شدند . وقتى جلال الدّين اكبر شاه حكيم فتح اللّه شيرازى را به دار السلطنة ( دهلى ) طلب كرد ، ملا احمد نيز همراه او در سال 990 ه ق به فتح پورسيكرى رفت . در آنجا گروهى از علما در زمينهء تاريخ و تحقيق اديان مشغول به كار بودند ، ملا احمد هم به عضويت آن گروه درآمد . تاريخ