سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )

73

مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )

در آگره به دنيا آمد . تاريخ ولادت او 6 محرم سال 958 ه ق مطابق 14 ژانويه 1551 م است . ابو الفضل عربى النسل و يمنى الاصل و بسيار طالب علم بود ، تحصيلات علوم اسلامى را در محضر پدر خود و استادان معاصر خويش به پايان رسانيد . در آن زمان گرايش به افكار جديد به اوج خود رسيده بود . ابو الفضل نيز علوم هندى و سانسكريت را ياد گرفت . اكبر شاه در جستجوى علماى نوجوان بود . ابو الفضل را به سبب استعداد ، ذكاوت ، صلاحيت و لياقتى كه داشت در سال 974 ه ق به دربار طلبيد و برادرش فيض او را در اين كار همراهى كرد . ابو الفضل براى حاضرجوابى و خوش‌زبانيش مورد توجه پادشاه قرار گرفت و با تقديم تفسير آية الكرسى به كار اشتغال ورزيد . ابو الفضل داراى شمّ سياسى بود . وى نويسندهء نامه‌هاى دربار و منشى مخصوص شاهى شد ، سپس به سمت وزير ارشد ارتقاء يافت . در جنگها شركت كرد . آنگاه به عضويت تقابل اديان « عبادت‌خانه » و « دارالترجمه » درآمد و سپس به عنوان خدمتگزار صادق و مورد اعتماد سلطنت به خدمات خود ادامه داد . ابو الفضل با خلوص نيّت و عقيدتى خالص از اكبر شاه اطاعت مىكرد . اكبر شاه نسبت به احكام شرعى و عقايد اسلامى به ظاهر معتقد بود و عملا از روشنفكران جديد و مسلك و مذهب خودساخته طرفدارى مىكرد . ابو الفضل نيز همراه با قاضى القضاة قاضى خان بدخشى و ملا عالم كابلى سرسختانه تابع و حامى روش پادشاه بود ، اما اين‌گونه روش دينى جنبهء موقت و سياسى داشت و پيروانشان مخفيانه اين روش را ادامه مىدادند . بين شيعه و سنى دودستگى ايجاد شده بود . اين نكته زمانى روشن شد كه آنها باهم به بحث و جدال مىپرداختند و مواضع سنى و شيعه را آشكارا زير سؤال مىبردند . وقايعى كه مورخان دربارهء اين موضوع نوشته‌اند يكى بيان عبد القادر است كه ابو الفضل علاوه بر ملا محمد يزدى و حكيم ابو الفتح عالم ديگرى را نيز آزار رسانده است ، ولى او به ملا احمد تقوى و فتح اللّه شيرازى احترام مىگذاشت . معاصرانش او را شيعه مىخواندند و فرزندانش نيز تا اين زمان به شيعه گرويده‌اند . نامه‌ها و يادداشتهاى ابو الفضل به عنوان مجموعه دفتر ابو الفضل موجود است كه خواننده با مطالعهء آنها با نامهاى سلاطين ، امرا ، حكما و علما آشنا مىشود . استعداد او در نثر خوب بود و با

--> مشاهير اكبرآباد ، چاپ آگره ، ص 152 .