نعمت خان عالى ، ميرزا محمد 1050 ه ق / 1640 م 1121 ه ق / 1709 م امرا و علماى بزرگ شيعه در دربار شاه جهان زياد بودند ، علماى شيعه ، فقه و عقايد را در لاهور و دهلى تدريس مىكردند و در آن زمان آخرين كتاب درسى ، كتاب « من لا يحضره الفقيه » بود . من نسخه‌اى از اين كتاب را ديده‌ام كه در دهلى نوشته شده و تدريس مىشد ، البتّه فاقد نام و تاريخ بود اما تفسير خلاصة المنهج بدون تاريخ ولى داراى نام است كه اين تفسير بنا به دستور امير خليل جوينى در لاهور نوشته شده است و در عيون اخبار الرضا اين جمله آمده است . « شاه‌جهان‌آباد ، فداعلى مشهدى در 22 محرم 1066 ه ق نوشت . » در همين دوره از خاندان ملا محمد تقى مجلسى بزرگانى چند به دربار راه يافتند كه ملا محمد سعيد و دانشمند خان ملا شفيعا در رأس همهء آنها قرار داشتند . بدين صورت زمان ابتدايى نعمت خان عالى سپرى شد . « 1 » نعمت خان عالى ، حكيم ميرزا محمد « 2 » همراه با پدرش ، فتح الدّين احمد شيرازى ، از زادگاه خود شيراز ، وارد هند شد . به نظر من نعمت خان عالى در حدود سال 1050 ه ق به دنيا آمده است و پدرش حكيم و طبيب بود . ميرزا محمد نزد پدرش و استادان ديگر به خواندن تفسير و حديث و فقه و عقايد مشغول شد و از نوشته‌هاى او پيداست كه او حافظ قرآن مجيد بوده است و علاوه بر اين در نوشته‌هاى خود ظرافت و لطافت را طورى رعايت كرده كه نشان‌دهندهء تسلط او بر قرآن و نزول آيات است . همين‌طور در منطق و فلسفه دقت كافى داشته و از اصطلاحات هر علم و فن ، تلميحات ، استعارات ، تشبيهات را به كار برده است و فهم مطالب و نوشته‌هاى نعمت خان عالى بخصوص « وقايع » ، « حسن و عشق » و مضحكات بسيار مشكل است مگر اين كه خواننده خود ، استاد و مدرس آن زمان بوده باشد . وى قصيده‌اى در هجو كامكار خان سروده كه مشتمل بر اصطلاحات خاصى است و علامه آزاد بلگرامى در خزانهء عامره آن را شرح كرده است . وى مورد مدح و ستايش علماى معاصرش قرار گرفته بود ، مثلا خوش‌گو مىنويسد :

--> ( 1 ) - خوش‌گو و بعضى از تذكره‌نويسان ديگر او را مشهدى مىدانند ( سفينه ، ص 59 ) . ( 2 ) - مؤلف تاريخ محمدى نام نعمت خان را ميرزا احمد فرزند حكيم داود نوشته است و عرشى در حاشيهء تاريخ محمدى تاريخ وفات محمد على برادر نور الدّين را در سال 1098 ه ق نوشته است ( حاشيهء تذكرهء شعراى كشمير ، ص 254 ) .