سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
653
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
مقرّب عليخان زاير ، حاجى 1259 ه ق / 1844 م 1345 ه ق / 1926 م مولانا ابو القاسم مقرب عليخان زاير بن سيد شير عليخان در بهاگلا بلوك لودهيانه در 29 ذيقعده 1259 ه ق / ماه دسامبر 1844 م تولد يافت و هنوز كودكى بيش نبود كه يتيم شد . خوشبختانه پدربزرگ مادرى او سيد رجب على ارسطوجاه كه فردى صاحب مقام و ثروتمند بود سرپرستى وى را برعهده گرفت و به تعليم و تربيت او پرداخت و استادانى مانند مولوى مظهر على صوفى ، محمد حسين آزاد و خواجه محمد ابراهيم حسين را براى تدريس علوم دينى براى او تعيين كرد ، مولانا در اشعار اردو از مولانا آزاد كمك مىگرفت . وى در سال 1277 ه ق همراه با ارسطو به حج مشرّف شد و پس از بازگشت در نزد مولانا قلندر على پانىپتى درس منطق و فلسفه را كامل كرد و هنگامى كه مولوى امداد على مؤلف « بحر المصائب » در سال 1280 ه ق به جگرانون آمد ، طريقهء وعظ و ذكر مصائب را از او فراگرفت . و وقتى فردوس مآب مولانا حامد حسين در سال 1284 ه ق به لودهيانه آمد ، مقرب على عبارات مشكلهء عربى « الدّرر السّنية فى المكاتب البهيّة » و « رياض السالكين » را از او پرسيد و حل مشكل كرد . مولانا رجبعلى شاه چاپخانه و روزنامهء « مجمع البحرين » را تأسيس كرد و مولانا مقرب عليخان به كارهاى تصحيح كتب و نظم و ترتيب روزنامه پرداخت و مدتى نيز نزد راجه بلب سنگه بهاگلپور و نيز در نزد راجه پتياله كار كرد . وى روزنامهاى به نام « النفع العظيم لاهل هذا الاقليم » تأسيس و منتشر كرد كه آن بيشتر شامل نظم و نثر عربى خود مقرب على بود . تعدادى از شمارههاى اين روزنامه در دانشگاه پنجاب موجود است . « الفتح العظيم » در كشورهاى تركيه ، مصر و ديگر كشورها شهرت يافت و طرفداران زيادى پيدا كرد . وى در 27 اكتبر 1877 م در دبيرستان عربى دهلى به سمت مدرس دوم منصوب شد و در سال 1880 م به دبيرستان گجرات انتقال يافت و در همان زمان هيئتى براى ترسيم و تصحيح كتاب معروف « سلم الادب » كه جزو نصاب عربى بود ، تشكيل شد و مولانا نيز يكى از اعضاى اين هيئت بود . در سال 1883 م مهاراجه كشمير او را به حضور خود طلبيد و به سمت مسئول حضور و غياب درباريان منصوب كرد . راجه با شنيدن قصيدهاى از او ، دويست روپيه به او بخشيد .