سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )

579

مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )

محمد شروانى معروف شد ، شيخ محمد از يمن به نجف آمد و نزد سيد مهدى طباطبايى فقه و اصول خواند و بعد از تمام شدن درس ، نزد عمويش به بنارس ( هند ) رفت ، مدتى بعد از آمدن شيخ محمد ، ميرزا محمد حسن درگذشت و شيخ محمد هم به لكنهو رهسپار شد و در آنجا آصف الدوله ( 1212 ه ق ) حاكم بود . وى از شيخ محمد پذيرايى كرد ولى ديرى نگذشت كه شيخ محمد به يمن رفت و در حديده سكونت گزيد . شيخ احمد فرزند شيخ محمد در يمن به دنيا آمد و پدربزرگ مادرىاش سيد محمد حيدر بغدادى بود . شيخ احمد بعد از كسب كمال در يمن به كلكته رفت ، حكام فرنگ ( انگليسيها ) او را به تدريس زبان عربى در مدرسهء عاليه مأمور كردند . شيخ احمد از كلكته به لكنهو وارد شد و در آنجا با دختر ركن الدوله سيد محمد اسماعيل خان رضوى مرشدآبادى ازدواج كرد و محمد عباس از اين زن به دنيا آمد . تاريخ ولادت محمد عباس 22 شوال ( 1241 ه ق / 20 مى 1825 م و زادگاهش بنارس بوده است . وى در محضر پدرش و نيز مير خيرات عليخان مشتاق تعدادى از كتابها را خواند و فنون سپاهيگرى نيز آموخت . شيخ احمد على نيز در 19 ربيع الاول 1256 ه ق درگذشت و محمد عباس مجبور به ترك خانه و ديار خود شد ، ابتدا به دكن و سپس به دهلى رفت . وى در سال 1315 ه ق / 1898 م در بهوپال درگذشت و در كربلا واقع در جادهء احمدآباد به خاك سپرده شد . شيخ محمد عباس با تخلص « رفعت » و « سرور » به زبان عربى و فارسى و اردو شعر مىسرود و به زبان عربى كتابهاى زيادى نوشت ، چرا كه او اديب بزرگ زبان عربى بود و با علم كلام و تاريخ هم آشنايى داشت و داراى كتابخانه‌اى بسيار بزرگ بود . ابو القاسم محتشم و ابو الحسن محترم از فرزندان او به شمار مىروند . تصانيف او عبارتند از : زينة الانشاء ، ( چاپ لكنهو ، مجموعه وقيع‌نامه‌ها و مراسلات عربى ) ؛ گلدستهء انشاء ( ادباى هند و ايران به نام محمد عباس ) ؛ نجم الثاقب ، نامه‌هايى كه علماى عرب به شيخ احمد على نوشتند ( عربى ، چاپى ) ؛ حمايل الادب ، نامه‌هايى كه ادباى عرب به مولانا احمد نوشتند ( چاپى ، هند و بيروت ) ؛ روضة الصمى ، نامه‌هايى كه علماى هند به مولانا احمد نوشتند ( چاپى ) ؛ مراسلات احمدى ، نامه‌هاى فارسى علامه يمنى ( چاپى ) ؛ انسان الانسان ؛ تسر الناظرين ، سبحة العسجد ؛ قيصرنامه ؛ تاريخ سلاطين عثمانيه ( چاپ 1280 ه ق ، كانپور ) ؛ سلطان‌نامه ، از عبد العزيز تا عبد الحميد ثانى ( بمبئى ) ؛ تزك افغانى ، تاريخ افغانستان ( مفيد عام